پرورش ماهی در سیستمهای باز و کانال های کشاورزی

الف) مزارع تولیدیماهیان سردابی

در مزارع تولید ماهی قزل آلا (مزارع سردابی) بدلیلحساسیت این گونه ماهی پرورشی ونیاز به دمای پایین واکسیژن بالا لازم است آب دائماًدر استخرهای بتنی در جریان باشد وپس از تامین آب از منبع اصلی که معمولاً چشمه ،سراب یا رودخانه است و گذر از مزرعه پرورشی بدون آنکه در حجم آن تغییری حاصل شود ازسوی دیگر خارج می گردد تا هم اکسیژن مورد نیاز ماهیان فراهم شود وهم با ماندگاری آبدمای آن افزایش نیابد.

در بعضی مزارع باز پرورش قزل آلا،جهت تامین اکسیژنبیشتر، آب ورودی به مزرعه به (روش ثقلی ویا استفاده از هواده های مکانیکی و هوادهیمی گردد.

با توجه به امکانات موجود که بهترین آن میزان آب دراختیار می باشد ظرفیت یک مزرعه پرورش سردابی از چند تن تا دهها تن متغیر است.

رایج ترین اشکال مزارع سردابی نوع معمولی ونوعدانمارکی است. در انواع معمولی آب هر استخر بصورت مجزا تأمین شده وخروجی جداگانهنیز دارد ودر نوع دانمارکی مزارع در چند ردیف پله مانند ساخته شده وآب خروجیاستخرهای ردیف اول به استخرهای ردیف دوم وپس از عبور از آن به استخرهای ردیف سوم میریزد.  انتخاب نوع ساخت و ساز استخر به عوامل مختلفی نظیرشرایط توپوگرافی زمین, میزان آب وبستگی دارد و هر کدام دارای معایب و مزایای خاصیمی باشند.

 ب) مزارع تولیدی ماهیانگرمابی

در مزارع تولید ماهیان گرمابی (کپور ماهیان ) بدلیلنیاز اکسیژنی کمتر ودمای مورد نیاز بالاتر لزومی به جریان وتعویض دائمی آب نیست. ضمن اینکه جهت تامین غذای طبیعی در مزرعه (زی شناوران گیاهی وجانوری)این نوعاستخرها خاکی هستند. پس از آبگیری استخرها در ابتدای دوره پرورش ماهی (از منبع اصلیکه معمولاً چشمه , سراب یا رودخانه وگاهی چاه می باشد )در طول دوره پرورش کهمعمولاً 8 ماه است بسته به نیاز، چندبار تعویض بخشی از آب صورت می گیرد. در شرایطمعمولی از هر هکتار مزرعه پرورش ماهیان گرمابی 3 تن ماهی استحصال می گردد ودر صورتیکه مزرعه به طرز مناسبی هوادهی گردد تولید هر هکتار را تا 8 تن نیز می توان افزایشداد.

 ماهیان سرد آبی

ماهیان که در میانگین حرارتی 7 تا 17 درجه سانتیگراد به خوبی رشد می کنند را تحت عنوان ماهیان سرد آبی شناسایی می نمایند بیشتر این ماهیان را خانواده آزاد ماهیانsalamonidae بوده و مشتمل بر ماهیان آب شیرین و ماهیان مهاجر موجود در نیم کره شمالی می باشند.

امروزه گونه های مختلف ماهیان در کشورهایی که دارای شرایط آب و هوایی مناسب رشد این ماهیان در کشورهایی که دارای شرایط آب و هوایی مناسب رشد این ماهیان می باشند پرورش داده می شود. گوشت این ماهیان بسیار لذیذ بوده و از نظر اقتصادی از جمله ماهیان با ارزش خوراکی محسوب می گردند. اغلب گونه های مختلف آزاد ماهیان در این دسته جای گرفته تقریبا بیشتر انواع این ماهیان به منظور حفظ ذخایر منابع آبی صید ورزشی تولید گوشت تکثیر و پرورش داده می شوند.

از اختصاصات ویژه این ماهیان وجود دندان در دهان فلسهای ریز نقره فام دهانی نسبتا بزرگ ، باله مخرجی کوتاه، یک باله چربی کوچک، در روی ساقه دمی هموسرک است.

قزل آلای رنگین کمانoncorhynchus  mykiss    :

نام علمی ماهی قزل آلای رنگین کمان salmo  gairdneri richبوده است که با توجه به شباهت تاکسونومیک آن به گونه oncorhynchus  mykiss یا آزاد ماهیان کبیر به تبدیل و مورد تصویب دانشمندان قرار گرفت. قزل آلای رنگین کمان در سراسر جهان منتشر گردیده و بدون شک بعد از ماهی کپور عمده تر ین وقدیمی تر ین ماهی پرورش محسوب می گرددو همچنین این ماهی یکی از مهمترین ماهیان برای صید ورزشی قلمداد می گردد. علیرغم تحقیقات وسیع وهمه جانبه ای که در سطح جهانی بر روی این ماهی صورت گرفته است ، ماهی شناسان در خصوص نام علمی این ماهی اتفاق نظر نداشته اند و تاکنون بیش از 30 نام علمی برای این ماهی پیشنهاد گردیده است. حدود 80 سال قبل ریگان Raygan پیشنهاد داد که ماهیان قزل آلای وابسته به اقیانوس کبیر با توجه به اندازه و شکل بین دو چشم آنها رده بندی گردد( کیابی -1372) تجارب قبلی دانشمندان نیز حاکی از آن است که DNAمیتو کندری زل آلای رنگین کمان شباهت زیادی بهDNA میتو کندری ماهی آزاد اقیانوس کبیر در مقایسه با ماهی آزاد اقیانوس اطلس دارد . این شباهت به شاه ماهی آزاد اقیانوس کبیر حتی به مراتب بیشتر از شباهت آن بهDNA میتو کندری ماهی قزل آلای قهوه ای است. در سال 1988 جامعه شیلاتی آمریکا  American  fisheries  society نام جنس را برای ماهی قزل آلای رنگین کمان پیشنهاد داد . پس از اینکه معلوم شد ماهی قزل آلای رنگین کمان تقریبا تمامی ویژگیهای ماهی آزاد کامچاتکا را دارد نام علمیoncorhynchus  mykiss برای آن پیشنهاد گردید تا جای نام علمی Salmo  gairdneri rich را بگیرد .

  برخی از ویژگی ها و خصوصیات ماهی قزل آلای رنگین کمان:

1- ماهی قزل آلای رنگینکمان به مراتب آسانتر از قزل آلای خال قرمز نسبت به محیط سازگاری حاصل نموده تمایل بیشتری به اهلی شدن داشته و از غذای دستی آسانتر استفاده می نماید.

2- این ماهی به درجه حرارت های بالا و کمبود اکسیژن مقاوم بوده و در آبهایی که به اندازه کافی تجدیدی گردد می تواند درجات 20 الی 22 درجه سانتی گراد را تحمل نماید.

3- قزل آلای رنگین کمان نسبت به بیماریها و بخصوصبیماریfurunculosis به مراتب مقاومتر می باشد .

4- نمو تخم در مدت کوتاهتر انجام شده و رشد آن سریعتر است. این ماهی گوشتخوار می باشد فلذا ماهیان کمتری را شکار می نماید این ماهی از انواع کرمها و نرم تنان تغذیه میکند و اینموجودات را در بستر آبگیر جستجو می نماید .از همین طعمه ها برای صید ورزشی استفاده می کنند .

5- این ماهی دارای رشد سریع می باشد و در صورتی که خوب تغذیه شوند و در یکسالگی به وزن 100 گرم و در سالگی به 250 الی 300 گرم و در چهار سالگی به 40 الی 45 سانتی متر می رسد حداکثر وزن آن به 7 کیلو و حد اکثر طول گزارش شده به 70 سانتی متر است. این ماهی نسبت به whirling  diseaseبیماری حساس می باشد و گوشت آن از حیث کیفیت نازلتر از گوشت قزل آلای خال قرمز می باشد.

6- ماهی قزل آلای رنگین کمان مناسب تر ین ماهی سرد آبی جهت پرورش می باشد بطوریکه آسانتر به غذای دستی عادت کرده و نسبت به درجه حرارت و کیفیت آب کمتر حساس می باشد و بدین جهت در سراسر دنیا اساسی تر ین ماهی آزاد مورد پرورش جهت تغذیه می باشد. از این ماهی می توان جهت ماهی دار کردن آبگیر های طبیعی استفاده نمود .

مهاجرت:

خیلی از ماهیان آب شیرین ساکن می باشند اردک ماهی در یک منطقه محدود اقامت می کند مخصوصاً در دوران جوانی . یک دسته سیخ باله یا یک جفت لای ماهی اغلب در محل مورد علاقه خود برای مدتهای طولانی باقی می مانند و معمولاً به هر سنگ و مخفیگاه در آن منطقه آشنا می باشند . ماهیان مهاجر در مقایسه به سفرهای طولانی دست می زنند مخصوصاً قبل یا بعد از فصل تولید مثل گروههایی از ماهیان جهت تخم ریزی به بالی رودخانه مهاجرت می کنند عده ای به پایین رودخانه . ماهیان خاویاری آزاد به بالای رودخانه می روند علت مهاجرت ماهی ها هورمون هایی است که توسط بلوغ غدد جنین ترشح می شود. آنها در این هنگام دارای احساسات جدیدی میشند . بصورتی که دیگر قادر به تحمل محیط اطراف خود نبوده و نیاز مبرمی به عوض کردن جایگاه خود را دارند این ماهیان جهت پیدا کردن مکانهای مناسب دست به مهاجرت می زنند . آزاد ماهیان و از جمله ماهی قزل آلا ی رنگین کمان قدرت فوق العاده ای در به خاطر سپردن محیط آبهای محل تولد خود دارند . بطور کلی زندگی ماهی قزل آلا ی رنگین کمانشبیه ماهی قزل آلا می باشد دوره تخم ریزی از اواخر زمستان تا اواخر بهار بوده و تعداد تخم ها بین 1 تا 5 هزار عدد می باشد بچه ماهیان تقریبا زمانی که 15 سانتی متر طول دارند دارای 11-12 عدد لکه های تیره رنگ بر روی بدن می باشند( جنسیت و تولید مثل)2/17

مشاهداتی که در خصوص قزل آلای رنگین کمان و قزل آلای خال قرمز انجام گرفته است گویای این نکته می باشد که قزل آلای رنگین کمان ، قزل آلای خال قرمز را از محل خویش دور می سازد . این ماهی مناطقی از رودخانه را انتخاب کرده و تحت تسلط خویش قرار می دهد. قزل آلا ی رنگین کماندر مقابل تغییرات درجه آب اکسیژن آب زیاد حساس نمی باشد در صورتیکه ماهی قزل آلای خال قرمز نسبت به تغییرات فوق الذکر و همچنین نوسانات مواد غذایی حساسیت خاصی از خود نشان می دهد . این ماهی بعد از سازش تدریجی می تواند به خوبی در آب اقیانوس زندگی کند . امروزه پرورش این ماهی در دریا در سبد هایی محصور صورت می گیرد که جمعیت هایی از ماهی ها از همین سبدها فرار کرده به دریا راه یافته اند قزل آلا ی رنگین کمان در شرایط طبیعی در آب شیرین و مناطق معتدل که حرارت در تابستان حدود 12 درجه سانتی گراد است زندگی می کند این ماهی در شرایط خوب پرورش می تواند نوسانات صفر تا 25 درجه سانتی گراد را تحمل نماید.

تاکنون مطالعات بسیار زیادی بر روی اصلاح نژاد قزل آلای رنگین کمان صورت پذیرفته است. 

جنسیت و تولید مثل:

جنس نر و ماده قزل آلای رنگین کماناز لحاظ ظاهری شبیه به هم می باشد فصل تولید مثل با بلوغ جنسی رنگ نرها غلیظتر ده و تغییرات قابل ملاحظه ای در نرها ایجاد می شود در خارج از فصل تخم ریزی غدد جنس کاملاً کوچک هستند و فقط با نزدیک شدن فصل تولید مثل بزرگ شده و کیسه مواد تخم و اسپرم را به وجود می آورد نکته : با این که بلوغ غدد جنسی توسط هورمونها کنترل می شود ولی قبل از انجام تخم ریزی آب باید دارای دمای مناسب باشد. تخمک ها و اسپرم ها آزادند و در آب رها شده و لقاح در آنجا صورت می گیرد و تخم شفاف که کمی از آب سنگینتر بوده و قدری چسبناک هستند تا توانند به سنگها و گیاهان متصل شوند را به وجود می آورند. قابلیت رشد و مقاومت ماهیان اصلاح شده افزایش یافته است بطوری که آنرا برای پرورش مصنوعی و با غذاهای کنتسانتره بخوبی مهیا ساخته است محل طبیعی زندگی این ماهی در قسمتهای علیای رودخانه ها و دریاچه های خنک و در محیطی که سرشار از اکسیژن و غذای کافی است می باشد.

این ماهی ظریف، عصبی،  فوق العاده چالاک است . دارای عکسس العمل های شدید می باشد گوشت این ماهی فوق العاده لذیذ و خوش طعم و دارای رنگی زیبا می باشد که این مطلب باعث علاقه ماهیگیران ورزشی به این ماهی شده است. 

رنگ بدن :

پوست و اندام شفاف و گلگون و از فلسهای ریزی پوشیده شده است رنگ آن در رودخانه های مختلف تغییر می کند و در رودخانه هایی که در سایه واقع گردیده است بسیار تیرهرنگ می گردد. از اهم مشخصات دیگر آن داشتن دندان های ریز در دهان و باله چربی بالای ساقه دمی است. ماهیانی که معمولاً در لایه های بالایی آب زندگی می کنند دارای بدن و فلسی نقره ای هستند . این رنگ به خاطر انعکاس نور از بلورهایی بی رنگ و میکروسکوپی به نام کوانینCUANIN  است . این بلورها در واقع محصول فرعی یک سوخت و ساز شیمیایی است که در زیر فلس یا در لایه مخصوص رنگ در پوست ا

/ 19 نظر / 385 بازدید
نمایش نظرات قبلی
مهین

سلام،حال همه ی ما خوب است ملالی نیست جزگم شدن گاه به گاه خیالی دور که مردم به ان شادمانی بی سبب می گویند،با این همه اگرعمری باقی بود طوری از کنار زندگی میگذرم،که نه زانوی آهوی بی جفت بلرزد ونه این دل ناماندگار بی درمان... میدونم ربطی به موضوع نداره،این یه هدیه کوچولو هست واسه دوستان باذوقی که در بهتر شدن وبلاگتون کمک میکنن و نظر میدن اگه در مورد تکثیر و پرورش نرم تنان مطلب دارین ممنون میشم بهم کمک کنین[عینک][[شوخی]

محسن

خیلی عالی بود فقط اگه سعی کنی بیشتر به روز باشی عالی تر میشی.[راک]

حمید سجادیان

با سلام وقبولی طاعات بسیار متشکرم از متن جالب بسیار آموختم ممنونم...........

حسن

سلام وبلاگ شما یکی از بهترین وبلاگهای شیلاتیه فقط سعی کنید مطالبشو به روز کنید.ممنون

هستی

سلام درباره ی سیستمهای گسترده پرورش ماهی هم بنویس

محمود افشار

جالب بود ولی من به دنبال اطلاعاتی در زمینه پرورش ماهیان گرم آبی در استخرهای بتونی بودم که شما چیزی در موردش نگفته بودید ولی مطالبی که شما ارائه کردید خیلی جالب بود با سپاس

ebrahim

khobe tashakor

حمیدرضا

سلام مطالبتون مفید بود. مرسی

حمید رضا شیرازیان

با سلام مقاله بسیار جامع روشن و کامل بود از زحمات شما بسیار متشکرم

افسانه

سلام خسته نباشین. خوب بود مطالبتون..یکم در مورد پرورش گرمابی بیشتر باشه بهتره مرسی