خواص داروئي غضروف كوسه
ساعت ۳:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۳٠  

خواص داروئي غضروف كوسه (قسمت دوم ) - ترجمه و گردآوري: صفيه دريانورد  ( 08/05/1385 

تركيبات فعال بيولوژيكي موجود در غضروف كوسه

غضروف كوسه يك منبع عالي و موثر از مولكول هاي فعال بيولوژيكي است. زيرا كوسه ها داراي اسكلت داخلي غضروفي وسيع مي باشند. برعكس پستانداران مثل گاو و پرندگان و جوجه كه داراي درصد كمي از غضروف مي باشند.

امكان اينكه غضروف بتواند منبع يك يا چند نوع ماده مهاركننده رگ زائي جهت معالجه سرطان باشد مورد مطالعه قرار گرفته است. مواد ساختماني عمده غضروف كوسه شامل چند نوع پروتئين كلاژن و چند نوع گليكوزا مينوگليكان كه همه پلي ساكاريد هستند. يكي از اينها كوندروتين سولفات كه يك گليكوزا مينوگليكان موجود در غضروف مي باشد.

دلايل زيادي وجود دارد كه غضروف كوسه شامل حداقل يك مهاركننده رگزائي است كه داراي گليكوزا مينوگلي كان است . بعضي از گليكوزا مينوگلي كان هاي موجود در غضروف داراي خواص ضد التهابي و محرك سيستم ايمني بدن بودن و پيشنهاد مي شود كه هم خود اينها و هم مواد حاصل از تجزيه آنها براي سلولهاي توموري سمي مي‌باشد.

کوندروتین سولفات تركيب طبيعي در غضروف است كه باعث مهار و بلوكه شدن آنزيم هاي كه در تخريب بافت غضروف نقش دارند مي شود و همچنين باعث افزايش نگهداري آب و نگهداري حالت الاستيكي در غضروف مفاصل مي شود به اين دليل كوندروتين سولفات بعنوان يك مكمل غذايي جهت درمان آرتروز استخوانها معروفيت دارد كوندروتين معمولاً در تركيب با گلوكز آمين كه يك تركيب ديگر موجود در شكل گيري غضروف مي باشد فروخته مي شود. يافته هاي جديد دلالت بر اين مي كند كه كوندروتين سولفات به خانواده هتروپلي ساكاريد كه به گلوكز آمينوگلي كان ها معروف هستند GAGS مي باشد .

كوندروتين سولفات داراي انواع AوBوC است و آنچه مد نظر ما است كوندروتين سولفات نوع C است كه در غضروف كوسه يافت مي شود . كوندروتين سولفات C ، اغلب كوندروتين سولفات 6 نيز ناميده مي شود و عملكرد اين اگر بصورت خوراكي مصرف شود باعث نگهداري ساختار و عملكرد غضروف و كاهش درد مفاصل در بيماري آرتروز استخوان و كاهش التهاب مي‌باشد.

كوندروتين سولفات باعث مهار آنزيم هاي كه نقش در توقف انتقال مواد مغذي به غضروف هستند مي شود

كوندروتين سولفات و هيالورونيك اسيد تركيبات اصلي اگريكن (پروتوگلي كانهاي تجمع يافته) هستند كه در غضروف مفاصل يافت مي شوند. آگريكن ها داراي خاصيت ضربه‌گيري در غضروف مفاصل هستند و اين كار با متورم كردن غضروف انجام مي‌دهند كه توسط خاصيت ارتجاعي فيبرهاي كلاژن مهار مي شود اين تعادل به دليل خاصيت ارتجاعي در مقابل دفرمه شدن غضروف مفاصل كه براي عملكرد آنها بسيار حياتي است صورت مي گيرد. هيالورونيك اسيد همچنين در مايع سيانو ويال (مايع غضروفي) يافت مي شود كه باعث روان كردن حركت مفاصل مي شود.

با پيشرفت دژنره شدن مفاصل در بيماري آرتروز استخوان، سنتز آگريكن ها كاهش پيدا مي كند. و منجر به از بين رفتن خاصيت ارتجاعي غضروف و ايجاد درد و ساير علائم آرتروز استخوان مي شود. تزريق درون وريدي هيارولونيك اسيد و داروي F.D.A باعث كاهش درد و افزايش تحرك مفاصل مي شود. اگر كوندروتين سولفات به مفاصل وارد مي شود همين اثرات را خواهد داشت . در مطالعات انساني مصرف خوراكي كوندروتين سولفات با وزن مولكولي كم آن، منجر به افزايش هيالورونيك اسيد و افزايش و زيسكوزيتي مايع داخل غضروف و كاهش كلاژيناز در مايع داخل غضروفي مي شود . گلوكز آمين كه به مفاصل وارد مي شود باعث مهار آنزيم هاي دخيل در تجزيه غضروف و افزايش توليد هيارولونيك اسيد مي شود . كوندروتين سولفات با وزن مولكولي كم در روده كوچك و معده جذب مي‌شود و همچنین در درمان و پيشگيري از آرتروز هم خودش به تنهايي و هم در تركيب با مكمل هاي گلوكز آمين مورد استفاده قرار مي گيرد.

گلوكز آمين از بافت حيواناتي مثل خرچنگ ، لابستر، ميگو استخراج مي شود و كوندروتين سولفات در غضروف حيواناتي مثل كوسه يافت مي شود. اينها بعنوان مکمل هل ی غذائی معروف هستند.

گليكوز ا مينوگليکان عمده در غضروف كوسه كوندروتين سولفات بعلاوه كلاژن است غضروف كوسه شامل 10% -5% آب و مقادير زيادي كلسيم و فسفات و چند مولكول كم وزن است و اينها باعث فعاليت ضد رگزائي است، و اين مواد بعنوان دارو مورد استفاده قرار مي گيرند. غضروف كوسه به ضد سرطان بودن، ضد التهاب آنتي اكسيدان و ضد تصلب شرائين معروف است. امروز از غضروف كوسه مستقيماً در درمان سرطانهاي پيشرفته در انواع مختلف فاز IوII استفاده مي شود.

اينها منبع مطمئن قابل جذب با اثرات جانبي كم مي باشد. كوندروتين سولفات يك مولكول بزرگ است در انسان 70% آن در اثر مصارف خوراكي در روده ها جذب مي شود. در غضروف و مفاصل متمركز مي شود در غضروف مفاصل ، كوندروتين سولفات نقش مهم ساختاري در باند شدن يا فيبركلاژن داشته همچنين اثر متابوليكي در مفاصل كه به طور رقابتي از اثرات آنزيم هاي مخرب در مفاصل كه باعث تجزيه تركيبات مي شود جلوگيري مي كند.

دانشمندان چيني هم موفق به استخراج فاكتورهاي ضد رگزائي از غضروف كوسه شده‌اند كه بعنوان داروهاي ضد سرطان معروف هستند. اين دو فاكتور به نام
Angiogenesis inhibitory factor SCAIFI-II Shark Cartilage توسط گروهي از محققين دانشگاه شانگهاي فانداكف شده است.

ساير تركيبات موجود در غضروف كوسه

اسكولامين يك آمينو استرول است كه جزء مولكول هاي كوچك بود كه كوسه كبد dogfish استخراج مي شود در درمان سرطان رحم، پروستات، تومور مغزي موثر مي باشد.

اسكولامين يك آنتي بيوتيك آمينو استريول در كوسه است در سالهاي اخير آنتي بيوتيك هاي با وزن مولكولي كم از بسياري از حيوانات استخراج شده اين عوامل كه شامل پپتيدها، چربي ها و آلكالوئيدها است داراي خاصيت آنتي بيوتيكي در مقابل ميكروبهاي محيطی بوده و نقش مهمي در سيستم ايمني بدن دارند. طيف وسيعي از آنتي بيوتيك هاي استروئيدي را از بافت هاي كوسه Squalus acanthias استخراج كردند اين آنتي بيوتيك ها محلول در آب بوده كه به آنها اسكالامين گفته مي شود كه داراي فعاليت قوي ضد رگزائي هم در مقابل باكتريهاي گرم مثبت و هم باكتريهاي گرم منفي همچنين داراي خاصيت قارچ كشي بوده و ضد پروتئوزوئري مي باشند.

ماده ديگري به نام MSI-1857 جهت درمان سرطان و كوچك كردن تومور در مقايسه با ساير داروها از جمله placebo در مطالعات حيواني مورد استفاده قرار مي گيرد.

اسكالامين علاوه بر نقش ضد رگزائي اش از رشد تومور جلوگيري كرده باعث كوچك شدن آن مي شود در آزمايشات روي حيوانات قدرت رشد سرطان را متوقف كرده و از تشكيل رگ هاي خوني جديد جلوگيري مي كند و از انتقال آن به ساير بافت ها جلوگيري مي كند.

تركيب ديگري كه از كوسه dogfish استخراج شده باعث كاهش وزن در موش هاا مي‌شود خاصيت ضد چاقي اين ماده جديد در دانشگاه پنسیلوانيا مورد تحقيق قرار گرفته است. اين ماده كه به نام MSI-1436 نام دارد ماده طبيعي استخراج شده از كلسترول به دست آمده از كبد كوسه dogfish روي موش ها و خرگوش هاي چاق تست شده است. موشهاي كه از ماده MSI-1436 تغذيه كرده اند دچار كاهش وزن شدند.

اما نكته قابل توجه در اين موش ها اين بود كه اينها به جاي كاهش در وزن ماهيچه هاي بدن دچار كاهش در چربي بدن شده و بدون اينكه در متابوليزم طبيعي بدن كاهشي مشاهده شود. علت عدم تاثير مثبت داروهاي رايج در درمان چاقي اين است كه آنها باعث كاهش اشتها مي شوند و بدون جهت جبران كاهش كالري، متابوليزم را كاهش پيدا مي دهد و به جای كاهش چربي از وزن ماهيچه كم مي شود ولي اضافه كردن MSI-1436 اين كمبود را جبران مي كند. MSI-1436 در حيواناتي كه فرم چاقي آن چه با منشاء ژنتيكي و چه با منشاء تغذيه اي باشد را جبران مي كند. MSI-1436 جهت درمان HIV هم موثر است زيرا آن از تكثير HIV در آزمايشگاه جلوگيري مي كند.

غضروف كوسه در فرم هاي كپسولهاي mg250، mg500، mg740 ، mg750 و پودرهاي glscoop 6 و قرض هاي mg 740، mg750 عرضه شده اند. كه mg750 بايد 3 تا 4 بار در روز استفاده شود . بايد غضروف كوسه به صورت 100% خالص خريداري شود.

محصولات غضروفي به صورت تجاري در آمريكا بعنوان مكمل هاي غذايي فروخته مي‌شوند بيش از 40 نام مختلف تجاري از غضروف كوسه در دسترس مصرف كنندگان قرار دارد .

منابع : اينترنت
ترجمه و گردآوري از صفيه دريانورد
كارشناس تكثيرو بازسازي ذخائر و دانشجوي كارشناسي ارشد بيولو‍‍ژی ماهيان دريا


کلمات کلیدی:
 
سرپايان و خصوصيات آنها با تکيه بر اختاپوس ها
ساعت ۳:٠۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۳٠  

سرپايان و خصوصيات آنها با تکيه بر اختاپوس ها - ترجمه و گردآوري : نسرين چوبكار  ( 21/05/1385 

مقدمه:

رده بندی سرپايان
سرپايان گروه بسيار پيشرفته ای از بی مهرگان و از دسته نرم تنان می باشند که به 4 گروه تقسيم می شوند:
الف)کاتل فيش ها يا ماهی مرکب که گونه Sepia (ده بازو) هم از اين دسته است
ب) اسکوئيد يا لوليگو
ج)هشت پا يا اختاپوس
د)نوتيلوس(Nautilus)

کلياتی راجع به ساختار بدنی و بيولوژی سرپايان :

رده سرپايان دارای بازو در اطراف سر خود هستند که اين بازوها برای شنا، خزيدن و چسبيدن به سنگ و بدست آوردن طعمه بکار می رود و از آنجا که اين بازوها به دهان آنها می رسد به آنها، سرپايان گويند و دهان در وسط اين بازوها قرار دارد. در برخی از اين گونه ها روی بازوها، کلاهک های مکنده وجود دارد. سرپايان تماما دريازی اند.

در بالای راست روده دارای کيسه مرکب هستند که در نزديک مخرج باز شده و هنگام خطر با انقباض از آن جوهری خارج کرده که محيط را تيره و تار کرده و می تواند از دشمن خود فرار کنند. در برخی مثل گونه اسکوئيد و حتی اختاپوس، سلولهای رنگين ستاره ای شکل وجود دارد که اين سلولها تحت تاثير هورمون های جنسی يا انعکاس های عصبی بطور منظم منقبض و منبسط شده و رنگ حيوان را متناوبا تيره و روشن می سازند.

از مغز آنها به تعداد بازوها، اعصاب خارج می شود و در دو طرف سر دو چشم بزرگ با ساختار کامل وجود دارد. دارای قلب 3 حفره ای و وجود هموسيانين يعنی مس بجای آهن در خون هستند و اين امر باعث شده که رنگ خون آنها بجای قرمز بصورت بيرنگ متمايل به آبی ديده شود که اين سيستم گردش خون، انرژی بسياری احتياج دارد بطوری که طول عمر آنها را بدليل اين مصرف انرژی بالا، کوتاهتر می سازد. اين موجودات شکارگر شبانه هستند و لاروهای آنها از پاروپايان و ديگر پلانکتونها و خرچنگ های کوچک و بزرگ و صدف های خوراکی و حلزون ها و ماهی های کوچک تغذيه می کنند و اما فک، شير دريائی، سمور آبی و همجنس های بزرگتر خود( با خاصيت کانی باليسم) و ... از آنها تغذيه می کنند.

جنس ها در سرپايان جدا از هم بوده و اما تخم های آنها بزرگ و دارای زرده زياد است و نوزاد آنها فاقد مراحل لاروی بوده و مشابه جانور بالغ اما مينياتوری آن می باشد.

اختاپوس ها:

قبل از پرداختن به اختاپوس ها بد نيست کمی هم راجع به ديگر گونه های سرپا بدانيم. مثلا اينکه اسکوييد ها اغلب گروهی حرکت می کنند و سريعتر از هر بی مهره ديگری شنا می کنند ويا ماهی مرکب که رنگ پوست زيبائی دارد و دارای 8 بازو و 2 شاخک می باشد و توانائی تغيير رنگ زيادی دارند و اغلب منزوی زندگی می کنند (برای مشاهده تصاوير آنها به پيوست مراجعه کنيد). Sepia که گونه غالب سرپا در آبهای سواحل جنوبی کشور در خليج فارس و دريای عمان است، اين گونه در زبان فارسی، سش ناميده می شود.

اما اختاپوس ها حيواناتی منزوی می باشند که در کف اقيانوس ها زندگی می کنند. اختاپوس با هشت بازو که هر بازو از دو رديف کلاهک مکنده تشکيل شده است و اگر اختاپوس بازوی خود را از دست دهد بعد از مدتی بازوی ديگری بجای آن رشد می کند. اين دسته از موجودات قدرت بينائی فوق العاده بالائی دارند.

بيش از 100 گونه اختاپوس وجود دارد که بزرگترين اختاپوس، Giant octopus است با نام علمی(Octopus dofleini)، که اين نرم تن غول پيکر بيش از 7 متر طول دارد و وزن آن به 182 کيلوگرم می رسد و در آبهای سواحل British columbia وجود دارند. اما کوچکترين اختاپوس نوع کاليفرنيائی است که تنها 1 سانتی متر طول دارد.

اختاپوس های blue-rings-Hapalochlaena lunulatus با رنگ بسيار زيبا که تصوير آن در پيوست آمده است که کوچک اما بسيار سمی هستند بطوری که حداکثر به طول 200 ميليمتر و وزن 100 گرم می رسند که معمولا زرد رنگ با لکه های آبی هستند . در ژاپن تا استراليا در صخره هايي با عمق کم آب وجود دارند. دو غده سمی برای ترشح سم در اختاپوس ها وجود دارد يکی برای فلج کردن طعمه خود مثل خرچنگ ها بعنوان غذا و ديگری خيلی سمی عليه شکارچی و دفاع از خود بکار می برند که برای انسان هم کشنده است.

پس اين اختاپوس ها برای تغذيه از طعمه های خود، ابتدا آن را با سم خود فلج کرده و سپس آن را می بلعند و تنها اختاپوس های blue-rings(Hapalochlaena lunulatus) در استراليا سم بسيار قوی برای کشتن يک انسان را دارند و در پاره ای از موارد بخاطر وجود سم تترودوتوکسين ياTTX سبب فلجی می گردند که پادزهر آن هنوز شناخته نشده است.
خصوصيت جالب اختاپوس ها همانطور که گفته شد وجود کيسه مرکب می باشد که دارای رنگدانه سياه ملانين فشرده مانند جوهر می باشد که اين خاصيت در بسياری از اختاپوس ها وجود دارد اما تعداد کمی از اختاپوس ها مانند انواع موجود در اعماق زياد اين توانائی را از دست داده اند. اين کيسه جوهر که در نزديک راست روده قرار دارد با انقباض از کيسه خارج شده و روی ديد شکارچی اثر گذاشته، سبب گيج شدن و اختلال ديد شکارچی می گردد اين جوهر شامل تيروزيناز است که سبب سوزش چشم های شکارچی شده و بطور موقت حس بويائی شکارچی را از کار می اندازد رنگ اين جوهر البته قرمز است اما زمانی که بسيار غليظ می شود تيره تر شده و قهوه ای و يا حتی سياه می گردد زيرا قرمز در نور کم سياه بنظر می رسد.

پس خاصيت دفاعی آنها همان پاشيدن جوهر سياه در آب است که به اختاپوس فرصت فرار می دهد و ديگر وسيله دفاعی شان تغيير رنگ دادن پوست شان است به اين ترتيب که با محيط اطراف خود همرنگ شده و خود را پنهان می کنند که اين کار را با باز و بسته کردن بسته های رنگدانه ای موجود در پوست انجام می دهند.

بلوغ جنسی در اختاپوس های غول پيکر معمولا در 2 تا 3 سالگی است و در اختاپوس های بازو آبی 1 سال است. جفت گيری در اختاپوس ها شامل قرار گرفتن نر روی ماده و ارتباط نزديک بين جنس نر و ماده است به اين ترتيب که جنس نر سومين بازو از سمت راست را که بازوی جنسی يا hectocotylus نام دارد برای انتقال اسپرم به جنس ماده استفاده می کند و اين جفت گيری معمولا چند دقيقه يا حتی چند ساعت طول می کشد. اختاپوس ماده در لانه ای که فراهم کرده تخم گذاری کرده و تعداد تخم در اختاپوس بازو آبی 100 عدد و در اختاپوس غول پيکر به 50000 عدد هم می رسد. اختاپوس مادر از تخم ها مراقبت می کند. اين اختاپوس مادر در طول مدت 1 تا 2 ماه و حتی در نئع غول پيکر تا 6 ماه هم چيزی نمی خورند و از تخم ها مراقبت می کند تا زمانی که بچه ها از تخم بيرون آيند که گاها بر اثر اين گرسنگی می ميرند.

اختاپوس نوعblue ring فقط يکبار در طول عمر تخمگذاری می کنند و تخم ها بعد از 1 تا 2 ماه شکسته می شوند و اما نوزادان کاملا شبيه جانور بالغ بوده و فاقد مراحل لاروی اند.

کاربرد سرپايان:

اما بايد دانست که می توان از اين آبزيان بعنوان يک محصول شيلاتی قابل بهره برداری برای صادرات استفاده کرد و از آن استفاده بهينه کرد زيرا درصد پروتئين موجود در گوشت آنها بالا بوده و همچنين از مرکب آن در صنعت و حتی در صنايع داروئی می توان استفاده کرد و يا از صدف داخلی برخی از انواع آنها بخاطر داشتن مواد معدنی مثل کلسيم نيز می توان استفاده کرد.


ترجمه و گردآوري : نسرين چوبكار

nasrin_choobkar@yahoo.com


فهرست منابع:

1) Hatanaka Hiroshi. Spawning season of common octopus, Octopus vulgaris CUVIER, off the northwestern coast of Africa Far Seas Fisheries Research Laboratory .1 000 Orido, Shimizu 424.Japan.
2) Translated of Microsoft oceans CD.

3) Sheedy Jon. 2003. Hapalochlaena:The Blue-Ringed Octopus
4) The Giant Octopus (Enteroctopus dofleini) is the biggest octopus, and is up to 23 ft (7 m) from arm tip ... EnchantedLearning.com is a user-supported site. www.enchantedlearning.com/

5)
Fao.,Cephalopods of the world.

6)
/octopus/ Species and Habitat Outlines ... Growth of the giant Pacific octopus Octopus dofleini martini on the west coast of British Columbia. M.Sc. thesis, Dep. ... www.shim.bc.ca/species/octopus.htm

7)
School Program - Giant Pacific Octopus
A fascinating look at the Giant Pacific Octopus, the largest octopus in the world. www.royalbcmuseum.bc. ca/programs/expert/octopus/index.

پيوست:
در زير انواع مختلف سرپايان نشان داده شده است

Cuttlefish / Sepia sp.

Octopus cyanea

Squid
Nautilus

(Blue-ring octopus)Hapalochlaena lunulatus
به رنگ زيبای زرد و لکه های آبی اين اختاپوس توجه کنيد.

تصوير کلاهک های مکنده در بازوهای اختاپوس


کلمات کلیدی:
 
جايگاه تغذيه در صنعت آبزي پروري
ساعت ٢:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۳٠  

جايگاه تغذيه در صنعت آبزي پروري / عباس معيني جزني كارشناس گروه تغذيه و توليد غذاي زنده  ( 02/07/1385 )

تغذيه در آبزيان پرورشي از اهميت وجايگاه خاصي برخوردار است. اهميت تغذيه از تغذيه صحيح مولدين ماهي وميگو شروع وتا زمان بازاري شدن وصيد آنان از مزارع آبزيان پرورشي ادامه پيدا مي كند .تغذيه ركن اصلي در صنعت آبزي پروري مي باشد .
بيشترين هزينه را در مزارع آبزيان پرورشي هزينه غذا به خود اختصاص مي دهد .تغذيه تاثير مستقيم بر رشد و كيفيت لاشه آبزيان پرورشي دارد. تغذيه مناسب آبزيان پرورشي را در برابر بيماريها مقاوم مي سازد تغذيه تاثير بسيار زيادي بر اقتصاد آبزي پروري دارد .
نبود تغذيه مناسب و عدم مديريت صحيح تغذيه در مزارع باعث ضررو زيان جدي مزارع پرورش آبزيان مي شود . با توجه به اهميت تغذيه در صنعت آبزي پروري جا دارد بهاي لازم به اين بخش مهم ازآبزي پروري داده شود .
قبل از راه اندازي وبهره برداري از سايت هاي مختلف آبزي پروري وتوسعه صنعت آبزي پروري بايد با تشكيلات قوي ومنسجم وداراي نيروهاي متخصص زمينه مناسب را براي مطالعه وبررسي تغذيه آبزيان پرورشي فراهم نمود و شرائط را براي توليد خوراك با كيفيت ومناسب براي آبزيان پرورشي آماده ساخت نبود تشكيلات منسجم و قوي در امر تغذيه آبزيان پرورشي به صنعت آبزي پروري خسارات بسيار سنگيني وارد خواهد نمود .
تشكيلات موجود در زمينه تغذيه آبزيان پرورشي تناسبي با صنعت آبزي پروري وتوسعه اين صنعت ندارد . قبل از بوجود آمدن مشكلات بر سر راه آبزي پروري بايد بفكر قوي و كارآمد نمودن تشكيلات موجود در امر تغذيه بود . عدم توجه به تغذيه آبزيان پرورشي صنعت آبزي پروري را با مشكل روبرو خواهد ساخت .
تغذيه آبزيان پرورشي در كشورهاي پيشرفته رشد زيادي كرده است در حا لي كه ما هنوز در ابتداي راه هستيم . ما متناسب با توسعه صنعت آبزي پروري نيازمند مطالعات جدي در زمينه تغذيه گونه هاي مختلف آبزيان پرورشي در سنين مختلف هستيم . بها دادن وسرمايه گذاري در امر تغذيه آبزيان پرورشي برابر است با بها دادن و سرمايه گذاري در صنعت آبزي پروري .

عباس معيني جزني
كارشناس گروه تغذيه وتوليد غذاي زنده
rmnsadeghi@yahoo.com


کلمات کلیدی:
 
بررسي عوامل انگلي برروي آبشش كپور ماهيان پرورشي
ساعت ٢:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۳٠  

بررسي عوامل انگلي برروي آبشش كپور ماهيان پرورشي / گردآوری و تنظیم: شقایق نوروزی - مهدی مومن نیا  ( 10/07/1385 )

مقدمه
يكي از عوامل تامين بخشي از نياز هاي پروتئيني كشور ما بهره برداري مناسب از آبهاي داخلي وپرورش انواع آبزيان ( ماهي وميگو) است. آبهاي داخلي ايران كه شامل آبهاي شيرين وشور هستند در هر منطقه از كشور برحسب موقعيت جغرافيايي وآب وهواي آن قابليت پرورش نوع خاصي از ماهي وميگو را دارد.
امروز تكثير وپرورش ماهي منابع اقتصادي وغذايي مهمي را براي بسياري از مناطق جهان در حال توسعه در بر دارد وآمارهاي اخير جهاني مصرف وسيع ومتنوع ماهي را نشان مي دهند.
اما مردم كشورهاي در حال توسعه نسبت به كشورهاي توسعه يافته وابستگي كمتري به ماهي به عنوان بخشي از غذاي روزانه خود دارند
(9).
با توجه به شناخت عوامل مضر در توسعه پرورش ماهي در سيستمهاي مختلف براي كاهش ضايعات وپيشگيري از بيماريها‍، انجام مطالعات انگل شناسي ضرورت تمام دارد. انگلها ممكن است باعث كاهش رشد، مرگ ومير، تأ خير در بلوغ جنسي ويا عقيمي ماهي شده واغلب زمينه را براي بيماريهاي ميكروبي، ويروسي وخارجي فراهم مي سازند. در پاره اي موارد مرگ ومير شديد ماهيان در اثر انگها ديده شده است(9).
برانش ماهيان هم يكي از اندامهاي بسيار حساس در بدن ماهي محسوب شده وهر گونه تغييري كه در محيط آبي اطراف ماهي رخ دهد، بطور مستقيم ويا غير مستقيم برانش ها را تحت تاثير قرار مي دهند. اين ارگان بعنوان يك ارگان تغذيه كننده وتنفسي محسوب مي شود وبا توجه به حساسيت آن، انگلهاي مختلفي آن را مورد حمله قرار ميدهند.
مخير ( 1972، 1973 ، 1353 ، 1359 ، 1360 ، 1368 ) اسلامي ومخير ( 1971 ) به بررسي شدت موارد انگلي در ماهيان ايران پرداختند وتعداد قابل توجهي از آنها را گزارش نمودند.
بسياري از نماتودها، پرياختگان وتك ياختگان انگلي آبهاي شيرين ايران توسط شمسي (1375) ، معصوميان ومولناز ( 1994 ، 1996 ) معرفي شدند.
ازآنجايي كه پرورش ماهيان پرورشي بايد به صرفه باشد ماهيان پرورشي با تراكم بيشتر از محيط طبيعي در استخرهاي پرورشي نگهداري مي شوند همين مسئله سبب مي شود كه عوامل انگلي بتوانند سريعتر عمل كرده وآسيب بيشتري وارد كنند زيرا هم اينكه ميزبانان بيشتري در دسترس دارند وهم اينكه انتقال بيماري يا عامل انگلي از يك ماهي به ماهي ديگر سريعتر انجام مي شود ودر نتيجه عوارضي مانند عقيمي- ايجاد تخمهاي ناسالم - بيماريهاي پوستي-– آسيب برانش وخفگي و... از جمله عوارضي هستند كه اين عوامل انگلي وارد مي كنند.
همچنين اين عوامل ممكن است توسط آب يا انتقال ماهيان يا تخمهاي ناسالم از يك كارگاه به كارگاه ديگر انتقال يابند كه باعث شيوع وهمه گيري بيماريهاي در كارگاهها شوند. پس براي جلوگيري از اين صدمات جبران ناپذير بايد از طريق آزمايش آب وماهيان از وجود يا عدم وجود اين عوامل آگاهي يافت وبا شناخت وبررسي اين عوامل وكشف چگونگي پيشگيري ودرمان آنها با آنها مبارزه كرد(7).
كليات
1-دستگاه تنفسي ماهيان ( آبشش ها)
دستگاه تنفسي در ماهيان شامل آبشش ها مي باشد كه به صورت چهار صفحه با اندام آبششي در حفره هاي آبششي در طرفين سر قرار دارند وبه وسيله سرپوش آبششي پوشيده مي شود.
يك صفحه آبششي شامل سه قسمت است :
1-1-كمان آبششي
قسمت پايه كمان آبششي يا قوس آبششي است كه غضروفي بوده ودر سطح خارجي آن شعاعهاي آبششي ودر سطح داخلي آن خارهاي آبششي قراردارند ودر داخل آن رگهاي خوني وجود دارد (2).

1-2-رشته هاي آبششي
رشته هاي آبششي يا شعاعهاي برانشي داراي ديواره نازك ومويرگهاي خوني فراوان هستند. اين رشته ها در واقع سطح تنفسي ماهيان را تشكيل مي دهند وعمل تبادل بين خون ومحيط اطراف در اين محل انجام مي شود. جهت جريان خون در داخل مويرگهاي شعاعها روي هر كمان به صورت دو رديفي قرار دارند(2).
آبشش هاي ماهيان استخواني در يك دسته هالوبرانش وهالوبرانش از دو شاخه مجزا كه دوانتهاي آنها به هم متصل است تشكيل شده كه به هر كدام همي برانش گفته مي شود. هر همي برانش داراي يك كمان برانشي است كه از آن تعداد زيادي رشته هاي آبششي به صورت باريك وموازي خارج شده است كه اين رشته ها لاملاهاي اوليه ناميده مي شوند. انشعابات ديگري بطور موازي تحت عنوان لاملاهاي ثانويه بيرون زده است كه تبادلات گازي تنفس در اين قسمتها انجام مي شوند.
لاملاهاي ثانويه سالم فقط از يك لايه سلول پوشيده شده اند. سلولهاي پيلار نيز در بين سلولهاي مويرگي لاملاهاي ثانوي قرار گرفته اند كه نقش بسيار مهمي در حفاظت سلولها دارند. اين سلولها در حفاظت سلولهاي مويرگي وجلوگيري از اتساع شديد نقش دارند(9).

1-3- خارهاي آبششي
ضمائمي كه در قسمت داخلي كمان آبششي نام دارند. كه مانند صافي عمل مي كنند وذرات معلق آب را دريافت كرده وبه سمت مري ماهي هدايت مي كنند. اندازه اين خارها در ماهيان پلانكتون خوار بزرگ بوده وداراي رنگ سفيد هستندودر صيد به ماهي كمك مي كنند. تعداد اين خارها براي شناسايي ماهيان مهم است وتعدادآنها را روي اولين كمان برانشي شمارش مي كنند(2).

2-آّبششها محيط مناسبي جهت انگلها
سطح خارجي حفره آبششي ماهي جذابيت زيادي براي انگلها نداشته، اما سطح داخلي آن محل مناسبي براي هجوم انگلها است. اكثر انگلها فقط آسيبهاي سطحي ايجاد كرده اما سبب بروز عفونتهاي ثانويه مي شوند.
بهر حال از ميان اين انگلها سخت پوستان به دليل اندازه بزرگشان ممكن است بطور محكم خود را به اين منطقه مرتبط چسبانيده وباعث اختلال در فعاليت طبيعي تنفس ماهيان شوند. آبششها وسيعترين منطقه مرتبط با آب را در ماهيان تشكيل مي دهندوبه دليل وظيفه خطيرشان در تنفس ودفع مواد زائد وبالاخره حفظ تعادل اسمزي از ساختمان بسيار ظريفي برخوردار بوده واز طرف ديگر عضو اصلي براي ورود جريان آب بداخل بدن ماهيان آب شيرين هستند. سلولهاي اپي تليال بين آب وخون مرز ظريف را تشكيل مي دهند كه اندازه آن در ماهيان غير فعال وفعال متغير است.
بدليل اين مجاورت مستمر آبشش ومحيط آبي وساختار آبشش، آبشش ماهي قادر به واكنش دفاعي موثري عليه عوامل زيان آور خارجي نيست. بنابراين با كمترين صدمه به وسيله هر عامل غير طبيعي به شدت آسيب مي بيند( 7)
تعداد لازم انگلها براي ايجاد آسيب در ماهيان بطور قابل ملاحظه اي برحسب گونه ها واندازه ميزبان ووضعيت سلامتي آن تغيير مي كند. بسياري از گونه هاي انگلي حداقل اختصاصي هستند وفقط قادر به آلوده كردن تعداد محدودي از گونه هاي ميزبان مي باشند. نمونه هاي انفرادي گونه هاي انگلي ممكن است كه اثرات بسيار متغير برروي گونه هاي مختلف ميزبانان داشته باشند. بايد زيست شناسي انگلهاي ماهي در رابطه با اثرات زيان بار آنها برروي ماهي، كنترل آن ويا نحوه مصرف ماهي به وسيله انسان بيشتر وگسترده تر بررسي شود(10 ).
عوامي كه باعث ايجاد ضايعات در آبشش مي شوند عبارتند از :
1-عوامل انگلي
2-عوامل باكتريايي
3-فاكتور هاي فيزيكوشيميايي آب
4-تغذيه (7)
3-انگل شناسي
بطور كلي انگل جانوري است كه بخشي از دوره زندگي خود يا تمام آن را با استفاده از جانور ديگري كه ميزبان ناميده مي شوند مي گذراند. انگها ممكن است در هر بافتي از ميربان يافت شوند وبويژه در سطوح خارجي بدن نظير آبششها يا پوست بسيار متداول هستند(8).
در اكوسيستم هاي مصنوعي كه غالبا" فراواني ميزبان بالاست وتراكم انگلها بسيار بيشتر از شرايط طبيعي است، انگلهايي كه براي كامل كردن چرخه زيستي خود به ميزبان واسطه نياز ندارند( بسياري از تك ياخته گان پوست وآبشش ها، و سخت پوستان ومنوژنه آ) غالبيت مي يابند.
در محيط هاي طبيعي، انگل ها با ميزبان خود به نحوي سازگار مي گردند كه بقاي آنها را استمرار بخشيده و از طرف ديگر حيات ميزبان را به مخاطره نمي اندازد.
در چنين شرايطي، غالبيت با انگل هايي است كه داراي چرخه زندگي غير مستقيم با يك يا دو ميزبان واسطه هستند(7).

4-انتشار جغرافيايي انگلهاي ماهيان آب شيرين
همانطور كه انتشار ماهيان آب شيرين در يك ناحيه وحوزه هاي آبريز متفاوت است، مي تواند بعنوان شاخصي براي انتشار انگلها در نواحي مختلف باشد.
نتيجه مطالعات انجام شده برروي گونه هاي مختلف آبهاي شيرين در سه ناحيه بوم شناختي كشور نشان مي دهد كه انتشار جغرافيايي اين انگلها مانند ميزبان آنها است و(مولنار 1975، به نقل از 7).
استثناء در اين موارد، شامل ماهياني است كه از يك ناحيه بوم شناختي به ناحيه ديگر انتقال يافته اند ( بطور سهوي يا عمومي ). اين ماهيان در مناطق جديد، آلودگي با برخي انگلهاي خود را نشان مي دهند واما برخي از انگلها اختصاصي آنها به ظاهر قادر به بقاء در محيط جديد نبوده اند.
فون انگلي با موارد زير رابطه مستقيم دارد:
1-وسعت محيط زيست ميزبان
2-سن ميزبان
3-تغييرات فصلي
4-تغييرات اقليمي
5-رژيم غذايي ماهيان
6-مورفولوژي وفيزيولوژي
7-عوامل جغرافياي
8-مهاجرت ماهيان ميزبان
9-فراواني ماهيان
10-همزماني چرخه زيستي انگل وميزبان (7).

5 – تك ياخته هاي انگل آبشش ماهيان پرورشيپ
تعدادزيادي از گونه هاي مختلف تك ياخته ايهاي انگل ماهيان وجوددارند كه برخي از آنها سبب عدم رشد، كم خوني، ناهنجاريهاي فيزيكولوژي، آسيب به آبششها، خفگي وبرخي ديگر سبب تغييرات اساسي ومرگ مي شوند. همچنين ممكن است مسئول آلودگيهاي ثانويه باكتريایي، قارچي ويا ساير انگلها گردند(8).
1-5 جنس كريپتوبيا (Genus cryptobia lidy , 1846 )
جنس كريپتوبيا از شايع ترين تك ياخته هاي انگلي تاژكدار است. گونه هاي متعددي ازاين جنس باعث آلودگي وبروز بيماري كريپتوبيوزيس در ماهيان اقتصادي آب شيرين وشور دنيا مي شوند.
تعداد گونه هايي كه ماهيان را آلوده مي سازندبه 10 گونه مي رسد وگزارشات متعددي از آلودگي ماهيان آب شيرين كشور، به گونه اي اين جنس وجود دارد. انتشار اين انگل جهاني بوده وبرخي محققين تعدادگونه هاي شناسايي شده را تا 52 گونه ذكر كرده اند كه از ميان آنها 5 گونه انگل خارجي پوست وآبشش و40 گونه انگل خوني و7 گونه در لوله گوارش ماهيان زيست مي كنند.
بطور تقريب در اكثر نقاط كشور حضور اين انگل در خون ويا آبشش ماهي گزارش شده است.
روش تقسيم اين انگل بصورت تقسيم 2 تايي وانتقال آن به شكل مستقيم ( در مورد گونه هاي انگل خارجي ) وغير مستقيم ( در مورد انگلهاي خوني ) به وسيله زالو است. برخي از اينهاتوانايي بيماري زايي قوي وبرخي توانايي ضعيف براي ايجاد بيماري دارند(7).
اين انگل داراي بدني دراز (بيضوي يا نواري شكل )وداراي 2 تاژك است كه هر 2 از انتهاي قدامي انگل منشاء مي گيرند. كينتو پلاست بيضوي به طور كامل برجسته ودر مجاورت هسته در انتهاي قدامي انگل قرار دارد. گونه كريپتوبيا برانشياليس اين خانواده انگل مربوط به پوست وآبشش است (7).
انتشار جغرافيايي
انتشار اين انگل جهاني بوده واغلب ماهيان آب شيرين به گونه هايي از اين جنس آلوده مي شوند. ماهيان كپور معمولي ، كاراس وگربه ماهي آسيايي حساسيت زيادي به انگل دارند.
انتشار جغرافيايي اين انگل به انتشار ميزبانان آنها از يك طرف وانتشار ميزبانان واسطه آنها ( در مورد انگهاي خوني ) بستگي دارد(7).
كريپتوبيابرانشياليس آز آبشش ماهيان آلوده مانند كپور معمولي جداشده ودر ميان آب در انتظار ميزبان ديگري قرار مي گيرد ودر صورتي كه از طريق آب وارد دهان ويا آبشش ماهي مناسب ديگري شود برروي آبشش ميزبان جديد جايگزين مي شود. طول مدت زيست انگل در آب زياد نيست به اين علت تراكم بالاي ماهيان كه شانس ملاقات انگل وميزبان جديد را فراهم مي آورد باعث گسترش سريع انگل مي شود(7).

علائم بيماري وبيماري زايي (كريپتوبيوزيس ):
بچه ماهيان آلوده به گونه هاي مختلف اين جنس كمي سياهتر از معمول وبي اشتها بوده وتمايل به شنا در سطح آب وكناره هاي استخررا دارند(8).
در عفونت به وسيله كريپتوبيابرانشياليس آبششها به رنگ قرمز، اما حالت غير طبيعي داشته وموكوس فراوان در آبشش وپوست تجمع مي يابد. ماهيان بزرگترمقاومت بيشتري دارند.
انگل زماني كه به وسيله تاژك خود به آبشش ماهي مي چسبد، به داخل اپي تليوم لاملاها نفوذ مي كند. در صورت هجوم شديد انگل ووجود ديگر شرايط مطلوب تخريب اپي تليوم در ماهيان حساسيت ايجاد شده وسپس به دلايل نقص اساسي در سيستم تنظيم اسمزي مرگ ماهي به سرعت فرا مي رسد(7).
پيشگيري ودرمان :
روش اختصاصي پيشگيري از بروز كريپتوبيوزيس ناشي از كريپتوبيابرانشياليس، استفاده از سولفات مس، سولفات آهن 2 به 5 هفته يكبار، در فصولي كه شانس بروز بيماري افزايش مي يابد است. تركيب فوق بايد به صورت افشانه در سطح استخر پخش شود. غلظت اين داروها نبايد به بيش از 7ppm در استخر برسد. اين محلول عليه ساير تك ياخته گان خارجي نيز موثر است (7).

5-2 جنس تريكودينا (Genus trichodina Ehrenberg , 1838 )
اين انگل متعلق به مژكداران است وبطورعمده انگل خارجي پوست وآبشش ماهيان بوده وقادر به ايجاد عفونت در ماهيان آب شيرين وشور است. در برخي شرايط مانند تراكم زياد ماهيان وساير عوامل مثل استرس زايي محيطي باعث مرگ ميزبان خود مي شوند(7).
تريكودينا نعلبكي شكل است ودندانه هاي فوقاني تيزي دارد كه در زمان تغذيه به سطح پوست يا آبشش هاي ماهيان آسيب مي رسانند(8).
اين انگل مژه هايي در نزديك دهان دارد كه اغلب مارپيچي هستند وبه صورت دايره كامل (360 درجه )، در برخي گونه ها كمي كمتر از يك دايره كامل (330 درجه ) ودر برخي گونه ها بيش از يك دايره كامل (540 درجه ) امتداد مي يابند(7).
اگر انگل تريكودينا به بافت آبشش آسيب برساند در بين رشته هاي آبششي به واسطه از بين رفتن ديواره مويرگها لخته هاي خوني ديده مي شوند كه در اين نواحي انگلها به راحتي مشاهده مي گردند(7).
زيست شناسي
گونه هاي مختلف جنس تريكودينا درروي بدن جانوران آبزي از اسفنجها تا لارو دوزيستان زيست مي كند ولي ماهيان عمده ترين ميزبان آنها هستند.
اعضاي اين جنس ميزبانان متفاوتي دارند. برخي گونه ها مانند كریبیتیس برروي بدن ماهي رفته گر زيست كرده، گونه پرووازكي در پوست وآبشش ماهي كلمه زيست مي كند، گونه آكوتا كه بطور طبيعي انگل ماهيان آّب شيرين مانند كپور ماهيان، سوف ماهيان مي باشد، ممكن است برخي سخت پوستان مانند دياپتوموس را آلوده كنند. Lom(1992) در چرخه زندگي اين انگل كيست تشكيل نشده وانتقال به وسيله شناي مژه دار از يك ميزبان به ميزبان ديگر انجام مي گيرد. اين گروه انگلها قادرند ساعتها ويا روزها بدون ميزبان بصورت آزدانه زيست كنند(7).

بيماريزايي
تريكوديناها انگل خارجي در سطح بدن، آبششها، محوطه آبششي يا درون بيني ماهيان يا اينكه برخي از آنها در ديواره داخلي مجاري ادراري زيست مي كنند. را ه انتقال گروه اخير به خوبي روشن نيست ، اما به نظر مي رسد به وسيله ادرار به آب انتقال مي يابند ولي نحوه انتقال به ساير ماهيان مشخص نيست .
زماني كه يك تريكودينا به اپي تليوم ميزبان مي چسبد سطح سلول به طرف بخش مكنده انگل كشيده مي شود. در ماهيان تحت استرس وضعيف شده، لاروهاويا بچه ماهيان كه قدرت دفاعي پوست وآبشش آنها كافي نيست، اين انگل به راحتي تكثير يافته وبخش عظيمي از پوست وآبشش را مي پوشاند وتحريك مستمر آنها وتخريب سلولي وبالاخره نقص در تعادل اسمزي موجب مرگ ميزبان مي شود. حتي در برخي شرايط اين انگها به داخل بافتهاي پوست ويا آبششها نفوذ مي كند.
بنابراين، هر گونه كاهش در مقاومت ماهيان به ويژه تحمل انواع استرس ها به آنها، باعث تكثير سريع تريكوديناها مي شود. در مناطق معتدل شيوع تريكوديناها فصلي است. در اواخر زمستان واوايل بهار توده اين انگلها به دليل استرس ناشي از زمستان گذراني افزايش مي يابد. تعادل ميزبان وانگل وابسته به درجه حرارت محيط است. مثلا در صورت افزايش سريع درجه حرات، كپور معمولي انگل تريكوديناپديكولوس را از دست خواهد(6).
پيش گيري ودرمان
اين انگل به شوري محيط حساس است، در شوري بالاتر از 300 ميلي گرم كلر در ليتر ديده نمي شود. يكي از راههاي درمان بيماري حاصل از اين انگل استفاده از 250 ميلي گرم كلر است كه در ظرف 4تا6 روز محيط از اين انگل پاكيزه مي شود(1).

5-3 جنس ايكتيوفتيريوس
(Genus Ichthyophthirius , fouquet 1870 )
اين انگل متعلق به شاخه مژكداران بوده تنها يك گونه بنام مولتي فيلي ايس دارد كه خطرناكترين انگل خارجي ماهيان آب شيرين بشمار مي آيد(7). ايكتيوفتيريوس عامل مسبب بيماري لكه سفيد يا ايك است (8).
انگل بالغ ايكتيوفيتريوس معمولا ماهي را ترك مي كند، اين انگل قهوه اي رنگ وپوشيده از مو است. اين انگل هسته نعل اسبي شكل بسيار مشخصي است ومعمولا آهسته حركت مي كند. وگاهي غير متحرك به نظر مي رسد.
اين انگل پس از ترك ماهي به كف استخر سقوط مي كند ودر همين حال كيسه دار مي شود پس از مدتي، حدود500 انگل كوچك گلابي شكل عفونت زا يا توميت از داخل كيست آزاد مي شود. چنانچه اين مرحله از انگل با ماهي تماس يابد به آن هجوم مي برد. اين انگها به پوست نفوذ كرده ووارد مرحله بعد، مرحله بلوغ مي شوند(8).
ترونت مرحله عفونت زايي انگل است كه به صورت آزاد زيست كرده وآماده تهاجم به ميزبان خود است ودر صورت عدم ملاقات با ميزبان خود در عرض مدت كوتاهي مي ميرد.
عامل مهم تعيين كننده اين مدت درجه حرارت آب است اما از 4 روز تجاوز نمي كند. ترونت ها به سطح لايه اپي تليوم پوست ويا آبشش ماهي مي چسبند ودر عرض 5 دقيقه به لايه بازال پوست نفوذ مي كنند. موكوسيت هاي مترشحه كه در انتهاي ناحيه سري ترونت تجمع يافته اند در چسبيدن آن به ماهي نقش مهمي را ايفاء مي كنند. در عفونت هاي سنگين چشم، زبان ومحوطه دهاني نيز مورد حمله انگل واقع مي شوند.
برخي محققين معتقدند كه ترونت به وسيله مژه هايش به سلول ميزبان مي چسبد وموادترشحي در اين مورد دخالت ندارد. نفوذ انگل توسط آنزيم هيلورونيداز تسهيل مي شوند. ماهيان مولددر حال تخم ريزي نسبت به اين انگل حساس تر از ساير ماهيان بوده كه علت آن استرس هاي تحميل شده به ماهي ماده در اثر فعاليت هاي توليدمثلي است (7).
ماهياني كه در دوره هاي قبلي به وسيله انگل آلوده شده باشند از توانايي مقاومت نسبت به هجوم بعدي ايك برخواردارند ونسبت به عفونت مجدد مصونيت دارند. بنابراين ماهيان جوان حساس تر از ماهيان بالغ هستند. حساسترين اندام ماهي به اين انگل آبششها هستند كه در حالت آلودگي شديد مرگ فرا مي رسد. به احتمال زياد يكي از دلايل آن عبور بيشتر آب از ميان فيلامان ولاملاي ماهی است که شانس ملاقات ترونت را با آبشش زیاد می کند.
بعلاوه آبشش قادر به ترشح موکوس به عنوان یک سد دفاعی مانند پوست نیست(8).
ایک به طور اساسی انگل کپور معمولی است . بنابراین، دوره طولانی ارتباط متقابل انگل وماهی کپور منجر به تولید کپورهای جدیدی شده که از نظر ژنتیکی دارای یک مقاومت نسبی نسبت به انگل هستند. برخی محققین در طی تحقیقات خود به این نتیجه رسیده اند که ماهیان هیبرید از یک مقاومت نسبی نسبت به این انگل برخوردارند، مقاومتی که علت آن به خوبی مشخص نیست(7).
لوم (1992) سیکل زندگی انگل ایکتیوفیتریوس در بالاتر از 35 درجه سانتیگراد وکمتر از 3-2درجه سانتیگراد قطع می شود(7).
بیماری زایی
بیقراری اولین علامت هجوم انگل به ماهی میزبان در 3 روز پس از آغاز عفونت در 22 درجه سانتیگراد است. برخی ماهیان آلوده، به سطح آب آمده وپرش می کنند. 4 تا7 روز پس از آغاز عفونت عروق سطحی پوست پاره شده ولکه های سفید واجد تروفونتهای بزرگ، در تمام سطح بدن ظاهر می شوند. در طی روزهای 12 تا 14 ماهی به آرامی شنا کرده وباله ها شروع به ساییدگی می کنند سپس موکوس ضخیمی سطح پوست را فرا گرفته وآسیبهای پوستی نمودار می گردند(7).
علائم بیماری
معمول ترین علائم بیماری وجود لکه های سفید در سطح بدن ماهی بیمار است (10 ). در ابتدای عفونت، ماهیان با سرعت بیش از حد معمول شنا کرده وخود را به سطوح ودیواره های استخر می مالند. با گسترش بیماری ماهیان به سطح آب آمده وبه طور عادی شنا می کنند ودرپایان این رله اشتهایشان قطع ی شود.
در عفونت های شدید ساییدگی سطحی به زخم تبدیل شده ومحلی برای هجوم باکتریها وقارچها می شود(کاباتا 1985 وبایر1996، به نقل از 7).
میزان ضایعات بافتی نیز با توجه به شدت بیماری متفاوت است . این تفاوت به عواملی مانند استرس تحمیل شده به میزبان وضعیت تغذیه آن بستگی دارد. اما تعداد انگل وشدت بیماری عمده ترین عامل در میزان تغیيرات بافتی است (7).



درمان ماهیان یا ایمن سازی
این بیماری به ویژه در دمای بالای 17 درجه سانتیگراد متداول است (8).
دو روش برای درمان وجود دارد :
الف )روش فیزیکی
مثل جابجا کردن ماهیان آلوده در محیط های مختلف (در مورد ماهیان آکواریومی )، افزایش سرعت آب (در مورد قزل آلا)،گذراندن آب از دستگاه ماوراء بنفش ( در سیستم های مدار بسته)
ب ) روش شیمیایی
مثل اجرای حمامهای درمانی: طول مدت درمان متفاوت ودیگری تغذیه ماهیان با غذای دارودار انجام می گیرد(7).
یکی از مواردی که علیه ایک با اثرات فراوان کاربرد دارد نمک طعام (Nacl) است. ارزانی وسهل الوصول بودن استفاده از آن را گسترش داده است(7).
درمان با فرمالین با ترجیحا" مخلوط فرمالین ومالاشیت گرین انجام می گیرد. البته استفاده از این مواد به علت خطرناک بودن آنها برای سلامت انسان باید با احتیاط کامل انجام شود(8)0





5-4 جنس شیلودونلا یا چیلودونلا (Genus Chilodonella strand , 1929)
این انگل متعلق به رده مژکداران می باشد.
از این جنس دوگونه پیسی کولا وهگزاسیتکا برای ماهیان آب شیرین اهمیت دارند. گونه شیلودونلا هگزاسیتکا از انتشار کمتری نسبت به گونه قبلی برخودارند. این انگل تمایل بیشتری به ماهیان بزرگتر دارد. در گونه شیلودونلاپیس کولا تعدادی از آنها کیسه دار شده وبرای مدت مدیدی زنده باقی می مانند. اینگونه تماس بیشتری با بچه ماهیان دارد(7).
بطور عمده شیلودونلا در آبهای سرد فعال است به همین دلیل در درجه حرارتی که ماهیان تحت یک استرس حرارتی هستند، ضایعات وتلفات ناشی از این بیماری اهمیت اقتصادی دارد(5).
این انگل دارای میزبانان مختلفی بوده وکپور ماهیان عمده ترین میزبانان آنها هستند(7).

بیماری زایی
پوست وآبشش ماهیان مورد هجوم این انگل واقع می شوند. تحت شرایط مناسب محیطی، تراکم زیاد، محیط استرس زا به ویژه تحمل استرس به ماهیان در طول زمستان، شیلودونلا به سرعت تکثیر کرده وسطح اعظم بدن وآب ماهی را می پوشاند. این انگل باکاهش سطح تنفسی ماهی آلوده وتخریب کامل لاملاهاوفیلامان منجر به مرگ میزبان می شود.
در آلودگیهای شدید شیلودونلا باعث تحریک پوست وافزایش موکوس شده ولایه لزج در نقاطی از بدن نمای خاکستری رنگ به پوست می دهد ولایه ای از موکوس به همراه خرده های سلولی از پوست جدا می شود. ماهیان بیمار علائم خفگی وعدم تعادل ولاغری را نشان می دهند وحالت کدورت چشم وساییدگی پوست را نمایان می سازند(7).
این انگل ایجاد بیماری شیلودونلوزیس می کند. تشخیص ای بیماری برپایه علائم بالینی ماهیان بیمار ونمونه برداری مرطوب از موکوس وآبشش ماهیان انجام می گیرد. با درشت نمایی 40 انگل شیلودونلا به شکل بیضی بوده وبا ردیفهای مژه های شکمی بخوبی ازسایر تک یاختگان پوست وآبشش جدا می کند(7).
کنترل وپیشگیری
شرایط مطلوب محیطی، مدیریت صحیح پرورشی، غذای مناسب وکافی وجلوگیری در تراکم زیاد ماهیان از بروز همه گیریهای سنگین به شدت می کاهد. کیفیت آب در اینجا اهمیت زیادی دارد. آب با مقدار کم مواد آلی شرایط را برای رشد وتکامل انگل کم می کند. داروها مواد شیمیایی که برای درمان این بیماری به کار می روند مشابه ایکتیوفیتریازیس است. اما برخی مواد شیمیای به طور اختصاصی برای درمان این بیماری بکار می روند. سولفات مس، آهک ، برخی سولفات نامیدها وتتراسیکلین از انواع این داروها هستند.
آهک پاشی استخر به میزان 5/2 تن درهکتار در پیشگیری از بروز این بیماری توسط این انگل موثر است (7).

5-5 جنس ایکتیوبودو(کاستیا) ( Genus Ichthyobodo Printo , 1928 )
این انگل جزء تاژکداران است. در چرخه زندگی این موجود دومرحله انگلی وغیر انگلی وجود دارد که در مرحله غیر انگلی آن دارای شنای آزاد بوده وتغذیه نمی کند(7).
ایکتیوبودو تک یاخته گلابی شکل بسیار کوچکی است که به وسیله موهای جارو مانندی بنام تاژک حرکت می کند. کاسیتا اغلب در سطح آبشش ها وپوست یافت می شود و دریچه ماهی نورس بیشترین اهمیت را دارد. این انگل در زیر میکروسکوپ تقریبا به اندازه سلولهای پوست ماهی است ولی به خاطر حرکاتش از سلولهای پوست قابل تشخیص است (8).

دامنه میزبانی
دربین ماهیان سردآبی، یا در آبهای سرد همه گیری به کاستیازیس بسیار فراوان است(1).
ایکتیوبودو دارای دامنه میزبانی بسیار وسیعی است. تلفات در بین بچه ماهیان بین 43 تا 70 درصد متغیر است. استرس ناشی از انتقال بخصوص در بچه ماهیانی که از محیط باز وارد مخزنهای داخل سالن می شوند در افزایش شدت ابتلا موثر است. به نظر می رسد ماهیان تکثیر یافته بعد از یک عفونت به یك ایمنی اکتسابی دست می یابند. بطور کلی شدت ابتلاء ماهیان در آبهای ساکن نسبت به آبهای جاری بیشتر است(7).
اين انگل در آبهاي بالاتر از 25 درجه سانتی گراد مشاهده نمي شود وبچه ماهيان وماهيان جوان بخصوص در دوران زمستان گذراني به اين انگل حساستر مي باشد(1).
تكثير اين انگل در درجات 10 تا 25 درجه سانتي گراد به سرعت وحتي در ظرف يك ساعت صورت مي گيرد ودر حرارت زير 10 درجه سانتي گراد به صورت كيستي در مي آيند(1).

بيماري زايي
با افزايش يافتن اين انگل در آبشش ها وايجاد بيماري كاستیازيس آبشش ها متورم شده وترشحات موكوسي افزايش مي يابد. در اين حالت برخي ماهيان قادر به حفظ موقعيت خود در آب نبوده ونمي توانند به سطح آب بيايند ودر صورت شدت عفونت در آبششها هيپرپلازي شديد لامل هاي ثانويه وچسبيدن آنها به يكديگر بطور كامل آشكار مي شود. تزايد سلولهاي اپيتلیال وسلولهاي موكوسي باعث انسداد گردش خون ودر نهايت مرگ ماهيان مي شود(7).
درمان
حمام فرمالين، استفاده از مالاپشت گرين وخشك كردن وآهك پاشي استخرها پس از بهره برداري راههاي مبارزه ودرمان بيماري كاستیازيس هستند(7).

6-ترماتودهاي تك ميزبانه انگل آبشش ماهيان پرورشي

6-1جنس داكتيلوژيروس (Genus dactylogyrus , d. iesing , 1850 )
اين انگل متعلق به زير رده منوژن آ از شاخه كرمهاي پهن است كه كرمي شكل بوده وداراي 7 جفت قلابك حاشيه اي، 7جفت قلاب مياني و2-1 جفت رابط مياني در ديسك چسبنده خود است وبه راحتي به وسيله وجود دو جفت رنگدانه سياه حساس به نور در انتهاي قدامي ونيز غدد ويتلين موجود در محوطه بطني از ساير جنس ها تفريق مي شود. گونه هاي مختلف اين جنس به وسيله شكل واندازه اندام جفتگيري ونيز اندازه قلاب مياني وقلابكهاي حاشيه اي از يكديگر متمايز مي شوند(7).

دامنه ميزباني
گونه هاي جنس داكتيلوژيروس كه انگل آبشش ماهيان هستند به انتخاب ميزبان خود بطور اختصاصي عمل مي كند. گونه هاي مهم جنس داكتيلوژيروس در ماهي كپور معمولي عبارتند از:
– داكتيلوژيروس اكستنسوس
– داكتيلوژيروس آنكوراتوس
– داكتيلوژيروس ساهوانزيس
–داكتيلوژيروس واستاتور
–گونه مهم جنس داكتيلوژيروس در ماهي آمور عبارت است از :
–داكتيلوژيروس لاملاتوس
گونه هاي جنس داكتيلوژيروس در ماهي فيتوفاگ وبيگ هد عبارتند از :
-داكتيلوژيروس نوبيليس، داكتيلوژيروس ايهرانزيس، داكتيلوژيروس آريستيك در آبشش ماهي سرگنده
-داكتيلوژيروس هيپوفتالميك در آبشش ماهي كپور نقره اي (7).

بيماري زايي
داكتيلوژيروسها با ايجاد آسيب های وارده، فعاليت آبشش را مختل كرده ودر نتيجه عمل جذب اكسيژن بخوبي انجام نمي گيرد كه ممكن است سبب مرگ ماهي شود(1).

پيشگيري
خشك كردن استخرها پس از صيد ماهيان در آخر هر دوره وضد عفوني بستر توسط آهك وجلوگيري از ورود آلودگي به مزرعه پرورش ماهي از راههاي پيشگيري هستند(7).
درمان
جلالي (1377 )درمان اين انگل را توسط فرمالين، مالاپشت گرين وحمام نمك طعام توصيه مي كند.
شوري 1500 ميليگرم كلر در ليتر هيچگونه اثر سوئي برروي انگل داكتيلوژيروس نداشته وشوروي بيش از 2000 ميليگرم در ليتر باعث نابودي كليه انگلهاي داكتيلوژيروس مي شود. حرارت حدود 12 و37 درجه سانتيگراد براي انگل بحراني بوده وپس از 48 ساعت مقاومت انگل نابود مي شود.
استعمال مستقيم تتراآمين سوپرسولفات به غلظت 1/0 تا 2/0 ميليگرم در ليتر به مدت 3 تا 4 بار به فاصله 48 ساعت در استخرهاي آلوده براي درمان موثر است (7).
6-2 جنس ژيروداكتيلوس ( Genus Gyrodactylus Nordman , 1932 )
ژيروداكتيلوس از مهمترين انگلها از گروه انگلهاي تك ميزباني (مونوژن ) است كه حدود 5/0 ميليمتر طول دارد وبه رنگ مايل به سفيد است. اين انگل به ندرت با چشم غير مسلح ديده مي شود وبطور معمول در پوست وبندرت در آبشش وچشم ماهيان حضور مي يابد(8).
اين جنس بطور مشخص از ساير جنسهاي موژنه آ به واسطه بدن شفاف (بعلت عدم وجود غده وتيلين ) وقرار گرفتن جنين در شكم آنها كه موقعيت مياني دارد، متفاوت است. انگلهاي متعلق به اين جنس همچنين فاقد لكه سياه ( تحت عنوان چشم ) بوده وصفحه چسبيده آنها داراي 16 قلابك حاشيه اي ويك جفت قلاب مياني كه به وسيله دو رابط ميله اي به هم وصل شده هستند. تشخيص دقيق گونه هاي اين جنس به وسيله قلابكها وقلابها امكان پذير است (پاولووسكي 1964 به نقل از 7).
بدن اين گونه مستطيلي واز سطح پشتي شكمي مسطح مي باشد. قسمت قدامي بدن خيلي باريك است و2 شاخه اي داراي يك سري غده شده كه دهانه آنها به سمت خارج باز شده ودهان در قسمت قدامي قرار دارد وداراي يك حلق قوي مي باشد(10).
ژيروداكتيلوس ها با حركات انقباضي سريعي كه از خود نشان مي دهند به كمك ذره بين دستي يا عدسي با درشت نمايي كم به آساني قابل تشخيص مي باشند(10).
بيماري زايي
اين انگل در ماهيان آب شيرين وشور مشاهده مي گردد. ژيروداكتيلوس زنده زا است لذا قادر است بسرعت در سطح بدن ماهي تكثير نموده وآن را بپوشاند. اگر شدت آلودگي به ژيروداكتيلوس در برانش بالا باشد ضايعات شديدي مثل افزايش موكوس، هيپرپلازي وخونريزي در برانش را ايجاد مي كند(7).
درمان
استفاده از ضد كرمها براي مبارزه با اين انگل ودرمان ماهيان بيمار با موفقيت بكار رفته است (7).
انگل ژيروداكتيلوس در مزارع پرورشي به سهولت توسط فرمالين كنترل مي شود(8).

7-ترما تودهاي دو يا چند ميزبانه انگل آبشش ماهيان پرورشي
ترماتودهاي دو يا چند ميزبانه (ديژنه ها) داراي دوره زندگي چند مرحله وپيچيده اي مي باشند. آنها به طريقه جنسي وغير جنسي متفاوت توليد مثل مي كنند ميزبانان خود را براي رشد ونمو تغيير مي دهند تا به شكل بالغ در ميزبانان اصلي درآيند. ميزبانان واسطه ممكن است ماهي، پرنده ، يا پستانداران باشند. ترماتودهاي بالغ در روده، كيسه صفرا يا درلوله هاي اداري، عدسي چشم يا به ندرت در ساير اعضا ديده مي شوند(1).
انگلهاي ديژن به دو صورت ماهيان را آلوده مي كنند :
1-آلودگي ماهيان به اشكال بالغ كه در اين صورت انگل در دستگاه گوارش ماهي به بلوغ مي رسد.
2-آلودگي ماهيان به اشكال لاروي انگلهاي ديژن اعم از حالتهاي كيستيك ويا غير كيستيك است كه اندامهاي مختلف بدن ماهيان را آلوده مي سازد(7).
مراحل لاروي در ترماتودهاي ديژن سركر ومتاسركر است. سركرها در ماهيان يا به مرحله بلوغ مي رسند ويا بصورت كيست ويا آزاد به شكل متاسركر در بدن ماهيان زيست مي كنند. سركرها مي توانند از طريق پوست، چشم، آبشش وارد بدن ماهي شوند ويا اينكه به وسيله ماهي بلعيده شوند(7).
بيماري زايي
گونه هايي از اين جنس موجب آسيب آبشش ونقص در تنفس ماهيان مي شوند. تخم اين انگل و كرمهاي بالغ مي تواند سبب انسداد عروق شود. تلفات ماهيان آزاددر اثر تخريب آبششها ناشي از محبوس شدن تخم اين انگل در عروق خوني وخروج آنها از عروق آبششها است. ايجاد بيماري با متاسركرها در ماهيان به عامل اندام عفوني وتعداد انگل بستگي دارد.
بعضي اندامها مانند معز وطناب عصبي كه به عفونتهاي انگلي حساس هستند، حتي با تعدادكمي متاسركر عوارض خاصي را نشان نداده وكاهشي در توانايي زيستي ماهي بوجو نمي آورند. عفونتهاي سنگين كه با سرعت زيادي گسترش بيابد باعث تلفات بين ماهيان مي شود(7).

پيشگيري
بهترين روش پيشگيري از عفونت ديژنه آ در ماهيان خذف حلزونها كه به عنوان ميزبان واسطه عمل مي كنند است. چنين عملي به وسيله مواد شيمياي ضد حلزونها، اصلاح شرايط محيطي وبالاخره استفاده از ماهيان حلزون خوار در سيستم پرورشي عملي است (7).
روش ديگر استفاده از ماهيان صدف خوار در استخرها است مثلا استفاده از كپور سياه در پرورش چند گونه اي ماهي گرم آبي مي تواند در ريشه كني حلزونها بسيار موثر باشد(1).
خشك كردن استخرها وآهك پاشي قبل از كشت ماهي مي تواند موجب جلوگيري از آلودگي مجدد واز بين رفتن قسمت عمده اي از ميزبانهاي واسطه اول شود(1).

8-سخت پوستان انگل آبشش ماهيان پرورشي
«جنس لرنه آ Genus Lernaea , 1758 ‌»
گونه هاي مختلف جنس لرنه آ هم اكنون جزء خطرناكترين نوع انگل ماهيان پرورشي آب شيرين وجهان بوده وبا گسترش پرورش ماهي به صورت متراكم اهميت آن محسوستر مي شود(7).
در جنس لرنه آ نرها زندگي انگلي ندارند وفقط به صورت آزاد زندگي مي كنند وزندگي آنگلي فقط در ماده ها پس از طي مراحل آزاد ديده مي شود(10).
بدن ماده ها بالغ طويل وكم وبيش استوانه اي وكروي شكل هستند(7).
لرنه آ در مرحله انگلي به پوست ماهي نفوذ مي كنند، محل نفوذ سطح شكمي است، در آنجا اندام لنگر مانند انگل رشد مي كند وبه آساني ديده مي شود(8).
وقتي لرنه آ بالغ شد به موجودي چرمي وكرم مانندتبديل مي شود كه به وسيله سر لنگر مانند خود تا عمق چند ميليمتري درون ماهيچه هاي ماهي نفوذ كرده وبه آن متصل مي شود. تخمهاي انگل درون آب رها مي شوند وبراي رسيدن به بلوغ چندين مرحله پشت سر گذارند. ماده هاي جوان در مرحله شناي آزاد توسط نرها بارور شده واز اين پس زندگي انگلي را آغاز مي كنند(8).
انتشار جغرافيايي
ماهيان آب شيرين در تمام طول سال مخصوصا" ماههاي گرم با اين انگل مواجه هستند. چون از لحاظ بوم شناختي چرخه زندگي انگل در درجه حرارتهاي بالا كامل مي شوند. بنابراين گسترش بيماري در مناطق معتدل فقط در طول تا بستان رخ مي دهد. اما در مناطق معتدل گرم در تمام طول سال امكان همه گيري به صورت خطرناك وجود دارد(7).

انتقال
انتقال بيماري در جمعيت ماهيان يك استخر، مي تواند به روش افقي از ماهيان آلوده به ماهيان سالم از طريق زاد وولد انگل هاي بالغ انجام گيرد. انتقال مراحل آزاد انگل اعم از مرحله نائوپيلي وكوپه پودي بوسيله آب وارد استخر هاي پرورش ماهي تحت سيستم متراكم شده ودر شرايط بوم شناختي مناسب براي تكامل انگل از قبيل وجود ماهيان ميزبان، درجه حرارت مطلوب آب، PH،ميزان نمك آّ ب، بيماري حالت همه گير مي يابد(7).
درمان
در منابع مختلف پرمنگنات پتاسيم به عنوان داوري انتخابي براي نابودي انگل توصيه شده است در آزمايشات انجام شده روي ماهي كپور نقره اي پرمنگنات پتاسيم اثرات ضايت بخشي در كنترل بيماري نشان داده است (7).

گردآوری و تنظیم:
شقایق نوروزی
كارشناس اداره كل آموزش وترويج
مهدی مومن نیا
کارشناس دفتر طرح و توسعه


منابع
1- آذری تاکامی ، قباد (1376) : مدیریت بهداشتی و روشهای پیشگیری و درمان بیماریهای ماهی . انتشارات پریور
2- ابراهیمی ، عیسی (1376) : جزوه ماهی شناسی عمومی دوره کارشناسی – دانشگاه صنعتی اصفهان
3- جلالی ، بهیار (1361) : فون انگلهای دریاچه سد ارس . انتشارات موسسه تحقیقات شیلات ایران
4- جلالی ، بهیار(1366) : نکروز برانشی در ماهیان پرورشی . انتشارات موسسه تحقیقات شیلات ایران
5- جلالی ، بهیار( 1370 ): مونوزنهای ماهیان آب شیرین ایران . انتشارات معاونت تکثیر و پرورش آبزیان شیلات ایران .
6- جلالی ، بهیار(1372) : بیماریهای شایع ماهیان پرورشی ایران . انتشارات معاونت تکثیر و پرورش آبزیان شیلات ایران.
7- جلالی ، بهیار( 1377) : انگلها و بیماریهای انگلی ماهیان آب شیرین ایران . انتشارات معاونت تکثیر و پرورش آبزیان شیلات ایران.
8- رابرتس ، آر حی شفرد ، سی جی (1941) : بیماریهای ماهیان آزاد و قزل الا . ترجمه بهیار جلالی و مهدی میاره – انتشارات نوربخش .
9- عباسی ، سیاوش و همکاران (1373) : پروژهبررسی ضایعات آبشش ها و ارتباط آنها با فاکتورهای فیزیکو شیمیایی ، باکتریایی ، انگلی ، تغذیه ای کپور ماهیان پرورشی حوضه کارون . انتشارات موسسه تحقیقات و آموزش شیلات ایران، استان خوزستان .
10- مخیر ، بابا (1367) : بیماریهای ماهیان پرورشی . انتشارات دانشگاه تهران .
11- مغینمی ، سید رحیم و همکاران (1371) : پروژه بررسی انگلهای خونی در ماهیان پرورشی کارگاههای حوضه رودخانه کارون . انتشارات موسسه تحقیقات شیلات ایران، استان خوزستان .
12- مغینمی ، سید رحیم و همکاران(1374): گزارش نهایی پروژه بررسی آلودگی در ماهیان بومی تالاب هوررالعظیم دشت آزادگان . انتشارات موسسه تحقیقات شیلات ایران، استان خوزستان .


کلمات کلیدی:
 
تاریخچه و بیولوژی میگوی بزرگ آب شیرین
ساعت ۳:٢٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٦  

تاریخچه و بیولوژی میگوی بزرگ آب شیرین / مترجم : حمید طالبی بیدهندی کارشناس مدیریت تغذیه و غذای زنده  

این مقاله توسط Louisr .D' Abramoand Martin.W.Brunson از دانشگاه ایالتی می سی سی پی نوشته شده و انتشارات SRAC آن را منتشر نموده است

تولید تجاری میگوی مالزیایی ماکروبراکیوم روز نبرگی (Macrobrachium rosenbergii ) با انجام فعالیتهای تحقیقاتی مداوم و با اقدامات تجاری در ایالت متحده امریکا صورت گرفته است.
اگر چه گونه های دیگری از جنس ماکروبراکیوم در نواحی جنوبی آمریکا به صورت بومی وجود دارند ولی این گونه ها به واسطه ی استعداد کم در رسیدن به سایز مناسب و مطلوب و در نتیجه عدم بازارپسندی آن ، به عنوان طعمه برای اهداف صید مورد استفاده قرار می گیرند .
فن آوری تولید پایه ای میگوی ماکروبراکیوم روزنبرگی از اواخر دهه 1950 میلادی در مالزی توسعه و گسترش یافت و در طی سه دهه اخیر نیز کشورهایی نظیر امریکا (هاوایی) و فلسطین اشغالی به این امرمبادرت ورزیده اند.
در طول دهه 1970 و اوایل دهه 1980 میلادی ، ایالتهای کارولینای جنوبی ، فلوریدا ، تگزاس ، لویی زیانا هدایت و راهبری پروژه های تحقیقاتی و فن آوری تولید پایه ای این گونه به همراه اقدامات بازاریابی ، عمل آوری و فر آیند تولید بچه میگو در مراکز تکثیر را بر عهده داشته اند.
در سال 1984 میلادی دانشگاه ایالتی می سی سی پی ،برنامه تحقیقاتی گسترده ای را برای توسعه وهمچنین ارزیابی فر آیند عملیات مدیریتی در تولید این گونه را آغاز نمود که نتایج آن منجر به برقراری فن آوری تولید تجاری در آن کشور شد.
قبل از سال 1989 میلادی این تفکر حاکم بوده است که پرورش میگوی ماکروبراکیوم روزنبرگی از نظر بیو لوژیکی در نواحی جنوب آمریکاقابل دستیابی و امکان پذیر ولی از نظر اقتصادی عملی و اجرایی نیست ولی با تلاشهای انجام شده در طی 6 سال گذشته و با اجرای عملیات مدیریتی نوین و طراحی پروژه های تحقیقاتی و کاربردی و متدهای ارزیابی پرورش، پتانسیل اقتصادی پرورش تجاری این گونه در نواحی جنوبی آمریکا به اثبات رسیده است.

شکل 1


میگوی بزرگ آب شیرین همانند سایر گونه های سخت پوستان دارای اسکلت خارجی سخت می باشد و با انجام پوست اندازی منظم و متناوب موجبات رشد این موجود فراهم می شود.
زاد و ولد (Breeding)
رسیدگی و آمادگی جنسی میگوی ماده ماکروبراکیوم روزنبرگی قبل از اتمام شش ماهگی حاصل شده و عملیات جفت گیری در شرایطی که میگوی نر دارای پوسته ی سخت و میگوی ماده دارای پوسته ای نرم می باشد صورت می گیرد.در اثر فرآیند جفت گیری اسپرم توسط میگوی نر به داخل توده ی ژلاتینی که در قسمت تحتانی بدن میگوی ماده و در بین چهارمین جفت پاهای حرکتی وجود دارد منتقل و ذخیره سازی می شود.
چند ساعت پس از جفت گیری و ذخیره سازی اسپرم ، میگوی ماده اقدام به رها سازی تخمکها از تخمدان از طریق سوراخ تناسلی که در قاعده پایه پای سوم حرکتی وجود دارد نموده و تخمکها در اثر عبور از توده ژلاتینی لقاح و سپس در سطح شکمی و در بین پا های شنا (Brood chamber) حفظ و نگهداری شده و مراحل انکوباسیون خود را در این مکان طی نموده و در اثر حرکات پاهای شنای میگوی ماده کار اکسیژن دهی (هوادهی) و تمیز نمودن تخمها که تا زمان تفریخ در محفظه برود نگهداری می شوند انجام می پذیرد.
تعداد تخم حاصله از هر قطعه میگوی مولد، به اندازه و سایز آن وابسته بوده و ارتباط مستقیم با وزن آن دارد . یک میگوی مولد می تواند در صورت مساعد بودن شرایط دمایی چندین بار در طی سال تخم ریزی نماید.
مدت زمان انکوباسیون تخمها در دمای82 درجه فارنهایت (27.7- 28 درجه سانتی گراد ) در حدود 20-21 روز می باشد.تخمهای حاصله از میگوی مادر که در محفظه شکمی نگهداری می شوند در ابتدا دارای رنگ زرد روشن تا نارنجی و سپس بتدریج تغییر رنگ داده و به رنگ قهوه ای و در نهایت 2 الی 3 روز قبل از تفریخ به رنگ خاکستری تبدیل می شوند. تخمها پس از تفریخ وارد مرحله لاروی میگوی آب شیرین می شوند.


لارو(Larvae):
پس از تفریخ تخم ، لاروها خارج شده و در درون آب رها می شوند . لاروهای میگوی آب شیرین بصورت وارونه در درون آب و با حرکات جهشی از ناحیه دم شنا می نمایند.
لاروهای تازه خارج شده از تخم نمی توانند بیش از 48 ساعت در درون آب شیرین مقاومت و یا زنده بمانند بنابراین لازم است آب مورد نیاز برای پرورش آنها از نوع لب شور و دارای شوری بین 9 تا 19 قسمت در هزار باشد.
وضعیت تغذیه در لاروها با افزایش سن آنها فعالتر شده و ضروری است غذا به طورمرتب و منظم در محیط پرورش در اختیار آنها قرار گیرد.غذاهای مورد استفاده در مراحل لاروی شامل زی شناوران جانوری ریز ، کرمها ، مراحل لاروی بی مهرگان آبزی و ... می باشند.
میگوی بزرگ آب شیرین دارای 11 مرحله لاروی می باشد که پس از هر بار پوست اندازی یک مرحله جدید لاروی تظاهر می نماید.
پس ازآخرین پوست اندازی ، دگردیسی مراحل لاروی کامل شده و به پست لارو میگوی آب شیرین تبدیل می شوند.
طول دوره لاروی میگوی آب شیرین با توجه به کیفیت و کمیت غذا ، دمای آب پرورش و تغییرات پارامترهای کیفی آب از 15 تا 40 روز به طول می انجامد ، بهترین دمای رشد مراحل لاروی و پست لاروی این موجود از 28 تا 31 درجه سانتی گراد می باشد.
پست لارو (Post Larvae):
پس از سپری شدن مراحل لاروی ، لارومیگوی آب شیرین به پست لارو تبدیل می شود.
پست لارو میگوی آب شیرین از نظر ظاهری شبیه میگوی بالغ آب شیرین است با این تفاوت که اندازه آن کوچکتر و ریزتر می باشد . طول بدن پست لارو در حدود 7 تا 10 میلی متر و وزن آن نیز 6 تا 9 میلی گرم می باشد.


پست لاروها در طی مراحل اولیه زندگی خود به صورت معلق در ستون آب شنا نموده و به تدریج و با افزایش سن آن ها رفتار کف زی از خود نشان می دهند. پست لاروها در هنگام شنا به صورت مستقیم شنا کرده و سطح پشتی آن ها همانند میگوی بالغ در بالاترین سطح قرار می گیرد.پست لاروهای میگوی آب شیرین قدرت تحمل محدوده وسیعی از شوری را داشته و به تدریج و با افزایش سن به آبهای شیرین مهاجرت می نمایند.
غذای مورد استفاده مراحل پست لاروی میگوی آب شیرین شامل لارو حشرات ، ناپلئوس آرتمیا و غذای گیاهی است بنابراین رژیم غذایی آنها از لارو و بالغ حشرات ، جلبک ها ، نرمتنان ، کرمها و ماهی و ... می باشد.
تحت شرایط تراکم بالا و کمبود مواد غذایی پست لاروها رفتار هم جنس خواری از خود بروز می دهند بنابراین لازم است در طول دوره پرورش پست لارو به این نکات توجه ویژه ای شود.
رنگ بدن پست لاروها در ابتدا از حالت نیمه شفاف به حالت صورتی ونا رنجی در ناحیه سر تغییر پیدا می کند و پس از تبدیل شدن آنها به مرحله جوانی رنگ بدن آنها متمایل به آبی و در بلوغ به رنگ قهوه ای متمایل می شوند.بچه میگوهای ماکروبراکیوم روزنبرگی می توانند در مراحل پست لاروی ، جوانی و بلوغ در آب شیرین نگهداری ، ذخیره سازی و زیست نمایند.
میگوی بالغ (Adult)
میگوهای جوان و مسن و بالغ ماکروبراکیوم روزنبرگی با رنگ آبی متمایل به سبز قابل تشخیص بوده هر چند برخی مواقع ممکن است آنها را به رنگ قهوه ای نیز مشاهده شوند. رنگ بدن میگوها نتیجه نوع و کیفیت مواد غذایی می باشد که میگوها از جیره غذایی دریافت می کنند .
میگوی نر بالغ از نظر اندازه از میگوهای ماده بزرگتر و از این طریق تشخیص جنسیت نر از ماده به راحتی امکان پذیر می شود . علاوه بر آن دومین پای حرکتی یا قدم زن میگوی نر و انبرک آن و همچنین سر میگوی نر بزرگتر از میگوی جنس ماده می باشد (شکل 1)



در پایه پنجم پاهای حرکتی میگوی نر ، به طرف داخل زایدهایی به شکل حباب های شفاف تحت عنوان ترمینال آمپول وجود دارد که محل خروج اسپرم از آنجا می باشد. پاهای حرکتی میگوی نر به شکل یک خط موازی و نزدیک به هم و با کمی فضای خالی و باز بین آنها قرار گرفته اند که می تواند در شناسایی میگوی جنس نر از ماده که دارای یک شکاف و یا بریدگی عریض در جفت پای آخر حرکتی می باشد کمک نماید . علاوه به آن در قاعده پای سوم حرکتی میگوی ماده سوراخ تناسلی باز می شود .
بر اساس خصوصیات ظاهری و خارجی سه نوع میگوی نر قابل شناسایی می باشد :
1- میگوی نر بازو آبی : این نوع از میگوهای نر را می توان با بازوی بلند و انبرک های آبی و خاردار مشاهده کرد.
2- میگوی نر با بازوی نارنجی کم رنگ :
3- میگوی نر با بازوی نارنجی پر رنگ :
میگوهای نر با بازوی نارنجی کم رنگ و با وزن کمتر از 10 گرم دارای رشد کند ولی قدرت رسیدگی جنسی و تولید مثل بالاتری نسبت به دیگر همنوعان خود می باشند. میگوهای نر بازو آبی و برخی از نرهای بازونارنجی کم رنگ دارای تولید مثل فعال و در جفت گیری موفق می باشند و همچنین در قلمرو طلبی از سایر میگوها برتری دارند.علاوه بر آن میگوهای نر بازو آبی از میگوهای ماده ای که در حال پوست اندازی می باشند و آسیب پذیر شده اند محافظت می کنند .
میگوهای نر بازو آبی با افزایش سن در برخی از مواقع یک دوره طولانی را بدون پوست اندازی سپری می کنند و در نهایت پوست اندازی ، تلف و یا اینکه به حالت رشد بر گشته و حالت قبلی خود را که از قدرت تولید مثلی بالایی برخوردار بودند بر می گردند.

مترجم : حمید طالبی بیدهندی کارشناس مدیریت تغذیه و غذای زنده


کلمات کلیدی:
 
راهکارهای شیلات ایران برای جلوگیری از انقراض نسل ماهیان خاویاری
ساعت ۳:٢٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٦  

راهکارهای شیلات ایران برای جلوگیری از انقراض نسل ماهیان خاویاری / مهرداد رحيمي دانش - مديركل تكثير و بازسازي ذخاير شيلات ايران  

مقدمه
ماهیان خاویاری یکی از با ارزش ترین گونه های آبزیان بشمار می روند که از قدمت بسیار طولانی برخوردارند و به علت این سابقه تاریخی فسیل زنده نام گرفته اند در حال حاضر بیشتر از 27 گونه از انواع تاس ماهیان در دنیا وجود دارند که چند گونه از آنها از قبیل تاس ماهی ایرانی (Acipnser persics) ، تاس ماهی روسی (A.guldenstaedtii) ، شیب (A.undiventris) ، فیل ماهی (Huso huso) و ازون برون (A. stellatus) و استرلیاد (A. ruthenus) در دریای خزر و حوزه آبریز آن زندگی می کنند و بیشترین ذخایر ماهیان خاویاری را تشکیل می دهند .
بیشترین خاویار تولیدی مربوط به سه گونه ازون برون ، تاس ماهی روسی ، تاس ماهی ایرانی است و تعداد خاویار تولیدی از گونه های فیل ماهی ، شیب کمتر از سه گونه دیگر می باشد . میزان صید و استحصال خاویار دریای خزر در دهه گذشته شدید ترین روند نزولی را نسبت به سنوات گذشته داشته است.
در واقع صید ماهیان خاویاری از 25000 تن در دهه 1980 به 16000تن در سال 1998( یعنی 66 درصد کاهش ) کاهش یافته است و هم اکنون میزان صید ماهیان خاویاری در سواحل کشورمان 381 تن گوشت و 32 تن خاویار می باشد .
علل کاهش ذخایر
پژوهشگران و اندیشمندان دلایل مختلفی را برای کاهش ذخایر ماهیان خاویاری در دریای خزر عنوان می کنند که عمده ترین آن به صید غیر قانونی و بی رویه صیادان چهار کشور ساحلی ( روسیه ، آذربایجان ، قزاقستان و ترکمنستان ) در سالهای پس از فروپاشی اتحاد شوروی سابق نسبت داده می شود ، هر چند که فعالیت های روسیه و سابقه طولانی آن در زمینه علوم و فنون مربوط به تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری بر کسی پوشیده نیست و اصولاً این کشور به عنوان بنیان گزار تکثیر انبوه ماهیان خاویاری و بازسازی ذخایر آن شناخته می شود ، اما به هر حال بنا به دلایل ذکر شده پس از فروپاشی نظام سوسیالیستی شوروی سابق و تقسیم آن به کشورهای متعدد از یک طرف فعالیت مرکز تکثیر و بازسازی ذخایر در شمال دریای خزر ( بخش روسی ) به دلیل مشکلات اقتصادی با رکود فوق العاده مواجه شده و از طرفی کنترل صید و تلاش کشورهای تازه استقلال یافته برای بهره برداری از دریای خزر و برداشت سهم خود و در واقع شروع صید در دریا ، ذخایر ماهیان خاویاری را با خطر جدی روبرو ساخت .


مسئله عمده دیگر در کاهش ذخایر این ماهیان باارزش خصوصیات منحصر به فرد این ماهیان از لحاظ اکولوژیکی و فیزیولوژیکی می باشد . این ماهیان رودکوچ ( آنادرم ) می باشند ، بدین معنی که برای تکثیر طبیعی و تخم ریزی ناچاراً بایستی به رودخانه ها مهاجرت نموده در مناطق بالادست رودخانه اقدام به تخم ریزی نمایند بدیهی است که آلودگی های متعدد شهری ، کشاورزی و صنعتی ، احداث سد و پل در رودخانه ها ( که موجب مسدود شدن مسیر مهاجرت این ماهیان می شوند )، برداشت شن و ماسه و تخریب بستر ، برداشت آب در فصول کشاورزی ( بدلیل کاهش دبی آب رودخانه ) تأثیر بسیار مخربی بر تکثیر طبیعی این ماهیان خواهند د اشت .
علاوه بر موارد مذكور، بالا بودن سن بلوغ جنسی این ماهیان (18-12 سال ) امکان بروز خطرات مختلف را تا زمان بهره برداری از ماهیان بالغ افزایش می دهد .

راه کارهای شیلات ایران برای حفاظت از نسل ماهیان خاویاری
سابقه تکثیر انبوه ماهیان خاویاری به منظور بازسازی ذخایر به بیشتر از سه دهه پیش باز می گردد . در سال 1350 با احداث مجتمع تکثیر و پرورش ماهی شهید بهشتی ( سد سنگر) در 25 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان رشت شیلات ایران فعالیت خود را بصورت رسمی در مورد بازسازی ذخایر ماهیان خاویاری آغاز نمود .
ظرفیت اسمی مجتمع در آن زمان تولید 5/3 میلیون قطعه بچه ماهی خاویاری در سال بود . پس از انقلاب شکوه مند اسلامی روند توسعه مراکز تکثیر ماهیان خاویاری شتاب بیشتری یافت و با احداث مرکز تکثیر و بازسازی ذخایر شادروان دکتر یوسف پور ( سیاهکل)در 5 کیلومتری مجتمع شهید بهشتی وارد مرحله جدیدی شد . درادامه همین روند درسال 1368 مرکز تکثیر و پرورش ماهی شهید مرجانی در 45 کیلومتری شمال شرقی شهرستان گرگان احداث گردید .


در سال 1373 مرکز تکثیر و بازسازی ذخایر شهید مرجانی ساری ( در استان مازندران ) که قبلاً به امر تکثیر ( تولید )کپور ماهیان اشتغال داشت با اصلاح ساختار و تغییرات انجام شده در تأسیسات آن برای تکثیر و تولید بچه ماهیان خاویاری آماده شده و وارد چرخه تولید گشت .
در سال 1377 نیز مرکز تکثیر و بازسازی ذخائر خاویاری گرگان ( با سطح مفید 144 هکتار و سطح کل 300 هکتار) احداث شد و سر انجام در منطقه کیاشهر واقع در دهانه رودخانه سفید رود مرکز تکثیر و بازسازی ذخایر دیگری با مساحت مفید78 هکتار در حال احداث می باشد که حدود 80 درصد عملیات عمرانی آن به اتمام رسیده است .
با این احتساب مساحت مفید وسطح زیر کشت مراکز تکثیر و بازسازی ذخایر ماهیان خاویاری حدود 500 هکتار خواهد بود .
بر اساس بررسی های انجام گرفته در بخشهای اجرا و تحقیقات سقف تولید بچه ماهیان خاویاری در سقف برنامه پنج ساله چهارم 5/42 میلیون قطعه درنظر گرفته شده است .
علاوه بر افزایش سطح زیر کشت که در دستور کار شیلات برای روند توسعه تولید ماهیان خاویاری قرار گرفته است . استفاده از روشهای نوین و تولید بیشتر در واحد سطح و نتیجتاً ارتقا راندمان تولید نیز به شدت نیز مدنظر قرار گرفته است .
جراحی مولدین خاویاری ، روشهای تعیین جنسیت ، غنی سازی غذای زنده و استفاده از روشهای هوادهی و ... از جمله فعالیت های مثبت در این زمینه می باشد . اما به هر حال با وجود تمامی تمهیدات پیش بینی شده ، نیاز به ماده اولیه تولید یعنی مولدین مناسب وجود داشته و این مورد بایستی از طبیعت فراهم گردد در واقع بدون داشتن مولدین کافی و مناسب ، تکثیر مصنوعی و تولید بچه ماهی ، غیر ممکن خواهد بود .


متأسفانه در سالهای اخیر بنا به دلیل صید بی رویه ، خلاء قانونی و عدم توانایی برخورد قاطع و قضایی با صیادان غیر مجاز ، امنیت رودخانه ها که به منزله رگهای حیاتی دریا بوده و از طرف پذیرش مولدین مهاجر در فصل تخم ریزی و از طرف دیگر بچه ماهیان تولید شده می باشند به شدت به خطر افتاده است .
در این سالها اکثراً مراکز تکثیر برای تامین مولدین مناسب خود با مشکلات عدیده دست به گریبان بوده اند . به طور مثال آمار صید مولدین از تکثیر مصنوعی از 1621 قطعه در سال 1379 به977 قطعه کاهش یافته است .
لازم به ذکر است که این آمار مربوط به صید مولدین از همه صیدگاههای نواحی پنج گانه شیلات در حوزه جنوبی دریای خزر می باشد . مسئله مهم این است که با توجه به رود کوچ بودن ماهیان خاویاری مولدین که به رودخانه ها در فصل تخم ریزی مهاجرت می نمایند از کیفیت بهتری نسبت به سایر مولدین صید شده در دریا برخوردارند زیرا این ماهیان در مراحل بالای رسیدگی جنسی بوده و برای تکثیر مصنوعی کاملاً آماده اند .
این مطلب اهمیت صید مولدین را در رودخانه ها آشکار می سازد ، و بدیهی است برای این منظور ایجاد امنیت لازم برای دستیابی به مولدین مناسب در رودخانه ها بسیار حیاتی می باشد .
اگر چنانچه نگاهی به آمار صید مولدین از از رودخانه سفید رود را ( که مهمترین رودخانه حوزه آبخیزی دریای خزر بوده و از لحاظ مهاجرت ماهیان خاویاری از جایگاه ویژه ای برخوردار است ) را بررسی نماییم متوجه به این فاجعه خواهیم شد . طی ده سال گذشته تعداد مولد صید شده در این رودخانه از 124 قطعه در سال 1374 به 23 قطعه در سال 1384 کاهش یافته و اکیپ های تکثیر و صید مولدین مراکز تکثیر و بازسازی ذخایر استان گیلان که در این رودخانه مستقر بودند بدلیل صید قاچاق و ناامنی شدیدی که توسط صیادان غیر مجاز ایجاد شده بود با وجود تحمل خطرات جانی نتوانستند مولدین مورد نیاز خود را تأمین نمایند.


همانطور که قبلاً ذکر شد سازمان شیلات ایران در بحث بازسازی ذخایر تولید 5/42 میلیون قطعه بچه ماهی خاویاری را در افق برنامه پنج ساله چهارم (1388) را در دستور کار خود قرار داده است . برای دستیابی به این تولید علاوه بر افزایش سطح زیر کشت ، امکانات و تاسیسات مراکز تکثیر ، استفاده از فناوری روز دنیا ، مشارکت بخش خصوصی- تأمین مولدین از اهم لوازم مورد نیاز برای این تولید می باشد . برای این منظور بر اساس اطلاعات موجود و حدودا تعداد 6500 قطعه مولد از گونه های مختلف مورد نیاز می باشد و پر واضح است که با شرایط فعلی حاکم بر رودخانه ها ، دریا از لحاظ امنیت و صید غیر قانونی دستیابی به این تعداد مولد بسیار مشکل و حتی ناممکن بنظر می رسد .
به همین جهت بر اساس پیشنهاد تمامی دانشمندان و دست اندر کاران امر تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری در جهان ، شیلات ایران پرورش مصنوعی و مولد سازی ماهیان خاویاری را در دستور کار خود قرار داده است .بدین معنی که کلیه امور تکثیر ، پرورش و تولید مولد و پس از آن تولید لارو و بچه ماهی در مراکز تکثیر و یا مزارع پرورشی صورت می گیرد .
و چنانچه به هر دلیل امکان صید مولدین مناسب از محیط طبیعی آنها وجود نداشته باشد ، علاوه بر تامین مولدین مورد نیاز برای تکثیر ، بچه ماهی ، لازم برای اهداف بازسازی ذخایر تأمین گشته و از طرفی با گسترش این صنعت در بخش خصوصی ، با تولید این گونه های با ارزش درمزارع پرورشی ، از فشار وارده به ذخایر طبیعی کاسته خواهد شد . بر همین اساس برنامه ریزی های لازم برای ارتقا فن آوری پرورشی ، تغذیه ، تعیین جنسیت و...... ماهیان خاویاری در شرایط مصنوعی انجام گرفته وتعدادی مزارع خاویاری خصوصی در استانهای شمالی ( استان گیلان 4 مزرعه ، استان مازندران دو مزرعه ، استان قم یک مزرعه ) در حال فعالیت می باشند .


و از نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی درخواست می شود که حمایتهای قانونی و معنوی لازم را از این حرکت که باعث اشتغال و شکوفایی و رشد کشور خواهد گردید بعمل آورند .
با این تفاصیل مشخص می گردد که با وجود تمامی تلاش سازمان شیلات ایران برای حفظ ذخایر ماهیان خاویاری و تداوم روند پرورش و صید مسئولانه و برداشت از دریای خزر ، بدلیل اینکه اصولاً فعالیت آبزی پروری بسیار تابع محیط طبیعی بوده و با بسیاری از عوامل و فاکتورهای مثبت و منفی دست به گریبان می باشد ، توسعه این صنعت منوط به همکاری و تعامل بسیاری از سازمانها ، وزارتخانه ها و مجامع دولتی و غیر دولتی می باشد .
بطور مثال برای تأمین شرایط مورد نیاز در رودخانه ها برای مهاجرت مولدین و همچنین رها سازی بچه ماهیان تولید شده علاوه بر تأمین امنیت لازم که همکاری جوامع ساکن در حاشیه دریای خزر و رودخانه ها و نیروهای انتظامی و حراستی را می طلبد .
تأمین دبی پایه آب از طرف وزارت نیرو ، رعایت استانداردههای زیست محیطی برای تخلیه زباله ها و پساب های صنعتی ، کشاورزی ، شهری از طرف شهرداری ها ، وزارت صنایع و کاهش میزان آلاینده های وارده به رودخانه ها بسیار ضروری بود ه و همکاری این نهادها را طلب می نماید . بهمین دلیل هر چند که سازمان شیلات ایران حراست و حفاظت و بازسازی ذخایر آبزیان را عهده دار می باشد ، اما این امر بدون ایجاد یک عزم ملی و باور در تمامی نهادهای اجرایی و قانون گذاری کشور میسر نيست .
که امیدواریم با همدلی موجود در بین قوای سه گانه بالاخص نمایندگان خردمند مردم در مجلس شورای اسلامی بتوانیم به این مهم دست یابیم


کلمات کلیدی:
 
خيار دريايي و كاربرد هاي آن
ساعت ۳:۱٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٦  

خيار دريايي و كاربرد هاي آن

خيار دريايي گروه بزرگي از آبزيان را تشكيل مي دهد و از نظر رده بندي جزء راسته خارپوستان و رده خياران دريايي است . اين جاندار بدني چرم مانند دارد و بيشتر در كف درياها زندگي مي كند و نامگذاري آن به خاطر شكل خيار مانند آن است .
خيار دريايي حيوان خزنده اي است كه به آساني روي گل سنگها يا صخره ها مي خزد و تكه هاي غذا را توسط مايع چسبناكي كه از دستهايش ترشح مي شود از محيط اطراف خود جمع كرده و مصرف مي كند . بيش از 1400 گونه خيار دريايي شناسايي شده كه جزء سه خانواده مهم هستند .
- Holothuriidae
- Stichopotidae
- Cucumariidae
جنسهاي اين خانواده عبارتند از :
- Holothuria
- Stichopus
- Cucumaria
پراكنش اين گونه ها بيشتر در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري مي باشد و حدود 28 گونه از اين آبزي خوراكي هستند كه در سواحل سيستان و بلوچستان ايران بيشتر گونه Holothuria موجود مي باشد .
خيار دريايي گونه آبزي با ارزشي است كه علاوه بر برخورداري از پروتيين كافي و ارزش غذايي بالا ( پروتئين 55 % - چربي 2% ) در درمان بسياري از بيماريها و صنعت دارو سازي مورد استفاده قرار مي گيرد .
خيار دريايي در كشورهاي جنوب شرقي آسيا از جمله چين ، تايوان ، تايلند ، اندونزي ، كره ، فيليپين و ديگر كشورهاي شرق آسيا از اهميت خاصي برخوردار است .
در بين اين كشورها چين به عنوان بزرگترين توليد كننده ، مصرف كننده و وارد كننده خيار دريايي به شمار مي رود . در طب سنتي اين كشور ، از خيار دريايي براي تسويه خون ، درمان بيماريهاي كليوي و نيز بيماريهاي پوستي استفاده مي شود . مصرف ساليانه اين آبزي در كشور چين 12000 – 10000 تن وزن خشك شده آن است .
اين محصول به دو صورت تازه و خشك شده ، فرآوري و مصرف مي شود و در چين يكي از محبوب ترين غذاهاي دريايي محسوب مي شود .
از آنجا كه اين آبزي با ارزش از طرفداران زيادي برخوردار مي باشد ، روي آوردن به صنعت تكثير و پرورش آن به صورت تك گونه اي و يا چند گونه اي با ساير آبزيان انكار ناپذير مي باشد .
از اين رو بسياري از كشورهاي فوق الذكر در امر تكثير و پرورش آن داراي تجربيات ، قدمت و سابقه اي چندين ساله مي باشند لذا با توجه به موارد فوق و دلايل ذيل روي آوردن به صنعت تكثير و پرورش اين آبزي مي تواند اقتصادي بوده ضمن توليد يك محصول جديد به صنعت ورشكسته تكثير و پرورش ميگو كمك نمايد .
ارز آوري بودن آن ( هر كيلو گرم 8/2 دلار )
–استفاده از غذاهاي ارزان قيمت در صنعت پرورش آن ( ديتريتها ) تنوع گونه اي و رشد نسبتا" سريع آن
– استفاده از آن در خوراك و دارو سازي
–تراكم پذير بودن آن
–سموم به دست آمده از دستگاه ايمني خيار دريايي داراي خواص ضد ويروسي ، ضد تومور و ضد بارداري است
–وجود ذخاير قابل توجه در سواحل جنوبي كشورمان
–تكثير آسان و كم هزينه آن
–امكان كشت و پرورش آن با ساير آبزيان ديگر از جمله ميگو
–كاهش بار آلي بستر محيط استخر ( در پرورش با ميگو ) به واسطه تغذيه از مواد آلي و پسماند هاي غذايي به جاي مانده از ميگو باعث افزايش كيفيت محصول
– دامنه تحمل رنج وسيعي از تغييرات فاكتورهاي آب از جمله شوري و دما
مشخصات ظاهري :
- بدن لوله اي شكل ، كه طول آن 20 تا 40 سانتي متر و عرض آن 3 تا 6 سانتي متر مي باشد .
- بدن در برش عرضي چهار گوش است ، قسمت شكمي صاف بوده و پاهاي لوله اي شكل در سه رديف طولي نامنظم روي آن قرار گرفته است .
- پشت آن بر آمده و در 4 تا 6 رديف داراي برجستگيهاي كوچك نامنظم مي باشد .
- دهان قدامي و و متمايل به پشت است .
- يك ناحيه بر آمده در پشت دهان به نام گونوفر ( منفذ تناسلي ) وجود دارد .
ارزش غذايي :
چين يكي از ابتدايي ترين كشورهايي است كه خيار دريايي در آن به مصرف رسيده است. خيار دريايي به عنوان غذايي با درصد پروتئين بالا فاقد كلسترول شناخته شده است .
همچنين غذايي مقوي و نيرو بخش مي باشد . بر اساس آناليز آزمايشگاهي در صد گرم وزن بدن خيار دريايي از گونه Stichopus japanicus 76 % آب ، 21% پروتئين ، 3/0 % چربي ، 1 % كربوهيدرات ، 1/1 % خاكستر ، 118 ميلي گرم كلسيم ، 22 ميلي گرم فسفر و 4/1 ميلي گرم آهن ديده مي شود .
در هر كيلو گرم وزن خشك خيار دريايي گونه Stichopus japanicus 6 گرم يد موجود مي باشد . محتويات روده آن شامل 49/72 % آب ، 86/8 % پروتئين خام ، 68/2 % چربي و 78/15 % خاكستر است .
ارزش دارويي :
در كشور چين و از زمان پادشاهان سلسله Ming از خيار دريايي به عنوان دارويي مفيد و موثر استفاده مي كردند . خيار دريايي گونه Stichopus japanicus در درمان بيماريهاي كليوي ، يبوست ، سل ريوي ، كم خوني ، ديابت و ... موثر است .
احشاء آن در درمان صرع و روده آن التيام بخش دردهاي معده و زخم اثني عشر است.
طبق تحقيق پزشكي به عمل آمده بافتهاي پيوندي ، پوست ، غشاء حفره بدن و كوريوم داخلي غده لوله اي خيار دريايي گونه Stichopus japanicus داراي تركيبات موكوپلي ساكاريد مي باشد كه مي تواند تاثير زيادي روي رشد ، بهبود بيماري التهاب ، شكل استخوان بندي ، پيش گيري از پير شدگي بافتها و بيماري تصلب شراين داشته باشد .
به علاوه موكوپلي ساكاريد اثر گسترده ضد سرطان دارد .
به نظر مي رسد تزريق داخل وريدي يا داخل بطني اين دارو تومورهاي 180 S و s 37 كه به صورت آزمايشي در بدن قرار گرفته را تحت تاثير قرار مي دهد .
آن همچنين در يك زمان اثرات شديدي روي بافتهاي جانبي خود دارد .
هولوتوكسين استخراج شده از خيار دريايي اثر آنتي مايسين دارد ( ضد آماسهاي عصبي ) ، همچنين اين دارو مي تواند با غلظت 25 – 25/6 ( ميكروگرم درميلي ليتر ) مي تواند روي قارچها هم اثر منفي داشته باشد . بنابر اين گونه هاي شناسايي شده كه همانند گونه Stichopus japanicus داراي خواص دارويي هستند عبارتند :
- St.varegatus
St.chloronotus-
St. thelenota ananas jeager-
St. bohadschia arugus jea

محمد ذوالفقاری کارشناس تکثیر میگو اداره کل تکثیرو پرورش میگو و سایر آبزیان
منبع:
http://www.fao.org/docrep/field/003/AB729E/AB729E02.htmgar- #pa2ch2


کلمات کلیدی:
 
اسبک دريا
ساعت ۳:۱٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٦  

اسبک دريا

چکیده:
در این مقاله سعی شده است تا مطالبی مفید و جالب پیرامون اسبک ماهیان از لحاظ سیستماتیک، اکولوژی، بیولوژی ، آناتومی، صفات عمومی و اختصاصی مطرح شود و گونه هایی از این ماهیان زیبا به خصوص گونه های آکواریومی معرفی گردد. اهمیت آشنایی با این ماهیان از آن جایی مشخص می گردد که بیشتر آنها در معرض خطر انقراض قرار دارند.
مقدمه:
اسبک های دریایی جانوران شگفت انگیزی هستند که انسان قرن ها مجذوب زیبایی ورفتاراسرارآمیز آنها گشته است و از دیر باز آنها موضوع افسانه های باستانی بوده ، موجوداتی به صورت نیمی اسب و نیمی ماهی !
اما تشبیه آنها به اسب تنها به دلیل شکل سر این ماهی و پوزه ی آن می باشد که ناخود آگاه تصویر اسب را در ذهن بیننده تداعی می کند .
2300 سال قبل ارسطو در مورد اسبک ها این گونه نوشت : شکاف های منقطعی در طول تولید مثل برای آزاد کردن لاروها وجود دارد ، در واقع این فیلسوف بزرگ به رفتار تولید مثلی خاص آنها اشاره کرده بود .
) بسیار جالب است Pipefishes تولید مثل اسبک های دریایی و گونه های وابسته به آنها مانند سوزن ماهیان وبا تولید مثل سایرجانوران تفاوت فاحشی دارد ، به این معنی که ماده ها تخم هایشان را درون کیسه تخمی نرمی ریزند و لقاح و رشد و نمواولیه لارو ها درون این کیسه انجام می شود ، در واقع دوره بارداری در این جانوران بر عهده نر ها می باشد .
اسبک ها شامل یک جنس Hippocampus و 25 گونه می باشند که در این میان چندین گونه از جایگاه فوق العاده ای در آکواریوم های دریایی بر خوردارند . بقیه گروه های راسته سینگناتی فورمس در این راسته حدود 240 گونه در 60 جنس و 6 خانواده وجود دارد به جز تعدادی از این ماهیان که تجارت آکواریومی دارند ارزش اقتصادی چندانی ندارند. شکل 1
Classification seahorses
رده بندی اسبک ماهیان:
Kingdom:Animalia

Subphylum:Vertebrata
Superclass: Gnathostomata
Class: Osteicthyes

شکل 1


Subclass: Actinopterygii
Infraclass: Neopetrygii
Division: Teleostei
Series:Percomorpha
Superorder: Acanthopetrygii
Order: Syngnathiformes
Family: Syngnathidae )
( pipefishes & seahorses)
(pipefishes خانواده سینگناتیده خود به چهار زیر خانواده تقسیم می شود که عبارتند از :
سوزن ماهیان دم پرچمی ،Solegnathinae(Sea dragon ، اژدهاماهیان(Syngnathinae Hippocampinae (seahorses)، اسبک ماهیان Potyrhamphinae (flagtailpipefishes) که به Syngnathus watermeyer; این ماهیان همگی دریایی هستند و تنها چند گونه از سوزن ماهیان( مانند شدت در معرض خطر انقراض است ) در آب شیرین زندگی می کنند . نام تمام این ماهیان دال بر ظاهر غیر معمول و عجیب آنها می باشد .
صفات اختصاصی:
مهمترین صفت اختصاصی مشترک میان این ماهیان پوزه ی کشیده بادهانی انتهایی وبدون دندان است.
وسرپوش آبششی کوچک.(Bony fishes) – وجود زره استخوانی که بدن در داخل آن قرار گرفته و وجود باله ی مخرجی کوچک که در جنس ماده کمی کشیده تر (pelvic fin _ عدم وجود باله های شکمی می باشد. مشابه آفتاب پرست .(Orbital eye) _حرکت مستقل هر یک از چشم ها
ریخت شناسی اسبک ماهیان :
مانند علت از بین رفتن استریم لاین بدن اسبک ها می باشد و در جبران این امر باله ی S وجود زره استخوانی
پشتی آنها برای حرکت سازگار گشته .
این باله بیش ازهفتاد بار در ثانیه حرکت می کند و اگر صدمه ببیند یا کنده شود دوباره ترمیم می شود . شنای عمودی این ماهیان چندان شباهتی به حرکت سایر ماهیان ندارد و دم آنها به عضو پیچنده ای تبدیل شده که به دور ساقه گیاهان دریایی ، جلبک ها و مرجان ها می پیچد و بدین صورت ساعت ها خود را ثابت نگه می دارد .
آناتومی اسبک ماهیان :
یکی از خصوصیاتی که در تعیین گونه های اسبک ها بکار می رود حلقه ی تنه شان می باشد .طول حلقه از بالا ترین نقطه ی منظره ی کناری تا باله ی مخرجی می باشد .
شکل 2
حلقه ی دم از بخش حلقوی زیر باله ی مخرجی تا نوک دو را شامل می شود . خارهای پی در پی در طول پشت و جلوی بدن از بالای حلقه تنه تا نوک موجود دارد ( کیل) .

شکل 2


تاج های کوچکی در بالای سر ممکن است در برخی گونه ها بلند با
نوک های مشخص و در برخی گونه ها کاملا صاف باشد و در بعضی
از گونه ها ضمیمه های میله ای در مناطقی از خار های صورت و لبه ی بدن وجود دارد . ( cirri)طول چشم ، طول پوزه و خارها از یک گونه به گونه ی دیگر ودر یک گونه از نمونه ای به نمونه ی دیگر متفاوت است . (شکل 1)
اندازه ی مقطع ها :
از اول حلقه ی تنه تا نوک دم طول کل بدن می باشد ; طول کل بدن
از نوک پوزه تا قبل از حلقه ی تنه طول سر به حساب می آید .; طول سراز نوک پوزه تا ابتدای سرپوش آبششی طول پوزه می باشد .; طول پوزه(شکل 2)
خصوصیات جنسی :
دراسبک ها ما شاهد خصوصیات دو ریختی جنسی ( ( Dimorphis sexualمی باشیم به طوری که آناتومی ظاهری اسبک ها ی نرو ماده متفاوت می باشد .
اسبک های نر دارای کیسه ی تولید مثلی (( Marsupium بسته به
سطح زیرین دم زیر باله ی مخرجی می باشد . که در زمان خالی
بودن باریک بوده و در زمان انتقال تخم ها و به اصطلاح در دوران
بارداری بر آمده می شود ، به علاوه یک منفذ عمودی در بالای
کیسه ی تخمی وجود دارد که ماده تخم هایش را از آنجا وارد کرده
و همچنین لاروها از آنجا خارج می شوند .
در مقابل اسبک های ماده در پایین شکم و محل اتصال دم دارای باله ی مخرجی بلند تر و کشیده تر نسبت به اسبک های نر می باشند . ( شکل 3)
رفتار شناسی اسبک ماهیان :
رفتار مرموز و ظاهر شگفت انگیز و عجیب این ماهیان علت جذابیت آنها می باشد . اسبک ها قادرند رنگ خود را تغییر دهند و به رنگ محیط اطراف شان شوند حتی در زمان جفت گیری رنگ این ماهیان دستخوش تغییر قرار گرفته و روشن تر یا تیره تر می شوند .
نکته جالب در مورد اسبک ها این است که آنها تک همسر هستند .
در زمان جفت گیری نر و ماده همدیگر را در آغوش گرفته و رقصی عاشقانه را اجرا می کنند که در طول آن ماهی ماده تخم خای خود را به کیسه ی تولید مثلی نر منتقل می کند . شکل 3

شکل 3


ماده ها حدود چند صد عدد تخم خود را به کیسه ی تخمی نرمی ریزند تا آنکه کیسه پر شود . البته این عمل بدون حادثه ی ناگوار نخواهد بود و بعضی تخم ها ممکن است گم شوند و از بین بروند . لقاح در داخل کیسه ی تخمی نر انجام می شود . شبکه ی مویرگی وسیعی در سطح داخلی این کیسه علاوه بر تامین اکسیژن لازم برای تخم ها ، شیره ی غذایی را نیز برای لارو ها ترشح می کند .
زمان هچ شدن تخمها متناسب با دما متفاوت است و لاروها معمولا بعد از چهار تا شش هفته توانایی شنا کردن را پیدا کرده و کیسه را ترک می کنند . در زمان ترک کیسه لاروها شبیه والدین خود هستند . در گونه های بزرگتر نرها به لاروها برای فرار از کیسه کمک می کنند . آنها این کار را از مشت ومال دادن شکم هایشان و یا در مواردی با انقباضات قوی ماهیچه ای انجام می دهند و لارو ها را با سرعت قابل ملاحضه ای خارج می کنند .
نرها با عبوردادن جریان آب کیسه پرورش تخم هایشان را می شویند و با انقباض و انبساط کیسه پس مانده ی تخم ها را بیرون می ریزند و آن را برای فصل تولید مثلی بعدی خود آماده می کنند . این اتفاق به زودی ممکن است به زودی رخ دهد و معمولا تا سه بار در سال زادوولد می کنند . اسبک ها حدود دو تا سه سال عمر می کنند ودر این مدت نزدیک به 1000 لارو تولید می کنند .
تغذیه :
اسبک ها از سخت پوستان کوچک تغذیه می کنند . آنها به طور ثابت منتظر شکار باقی می مانند و زمانی که طعمه در مسیر دید دو چشمی آنها قرار بگیرد می توانند از فاصله ی نسبتا دور با دهان لوله ای خود خلائی را به وجود آورده و مکش قوی را ایجاد کرده و شکار را بربایند . آنها علاوه بر سخت پوستان ریز لارو ماهی ها را به شرط آنکه به اندازه ی کافی برای بلعیدن کوچک باشند مثلا به اندازه ی سر یک خودکار می خورند .
در آکواریوم تغذیه ی آنها کمی مشکل می باشد چون آنها معمولا سخت پوستان آب شیرین ( مانند دافنی ) را نمی خورند و فقط سخت پوستان آب شور ( مانند آرتمیا ) را می خورند و گاهی در اثر این اعتصاب غذایی می میرند . شکل4

شکل4


اکولوژی :
اسبک ها ماهیان ساکن صخره های مرجانی و بسترهایی از گیاهان دریایی مانند eel grasses می باشند . آنها مناطق دارای پناهگاه را ترجیح می دهند و در آن مناطق خود را استتار می کنند و تقریبا در همه جهان یافت می شوند .
در مورد اسبک ها بیشتر بدانید ...
گزارش ها نشان می دهد که جمعیت اسبک ها در فیلیپین مرکزی تقریبا حدود 70% در بین سال های 1985 تا 1995 کاهش یافته است .
هر ساله هزاران اسبک به کشور های اروپایی ، آمریکایی و ژاپن برای نگهداری در آکواریوم ها صادر می شوند و در بعضی از کشورها اسبک های خشک شده به عنوان یادگاری هدیه داده می شوند . بزرگترین مصرف کنندگان اسبک ها ، چینی ها ، ژاپنی ها و کره ای ها هستند که برای داروهای سنتی از آنها استفاده می کنند .
اسبک های خشک شده برای شفا دادن طیف وسیعی از بیماری ها مانند ؛ آسم ، بیماری های پوستی ، کم کاری های غدد جنسی و orteriosclerosis بکار می روند . مصرف سالانه ی اسبک های خشک شده توسط ملت های جنوب شرق آسیا حدود 45 تن یعنی بالغ بر 16 میلیون اسبک تخمین زده شده است .
گروه های حافظ محیط زیست در چند سال اخیر بر روی حفظ و بقای این جانور متمرکز شده اند . تخریب زیستگاه های آنها متنند sea grasses که مهمترین و بیشترین گونه های اسبک ها در این مناطق هستند ، همه ی این ماهیان را در معرض خطر انقراض قرار داده است .
به علاوه صید تجاری اسبک ها برای تجارت داروهای چینی جمعیت آنها را به شدت کاهش داده است ، به طوری که از ماه می سال 2004 میلادی همه ی گونه های اسبک ها توسط CITES محافظت شده ومحدودیت تجارت دارند . البته تلاش های کشورهای بسیاری از جمله چین در پرورش آنها امید بخش بوده و جلوگیری از تخریب زیستگاه های آنها به حفاظت این ماهیان کمک خواهد کرد.

شکل 5


کوچکترین اسبک دریایی ...
(اسبک کوتوله ) (pigmy seahors) با نام علمی Hippocampus denise که در اندونزی و گینه نو یافت می شود فقط حدود cm5/2 رشد می کند ، در واقع حدود نیمی از طول کوچکترین انگشت شما ! حتی برخی ار نمونه های نرهای آن ازmm13 هم کوچک تر هستند .
H. denise به قدری کوچک است که متخصصان آن را حداقل 50% از نمونه ی جوان کوچکترین اسبک دریایی شناخته شده H. bargibanti نیز کوچک تر می دانند . این جانور کوچک نه تنها کوچکترین اسبک دریایی شناخته شده تا کنون می باشد ، بلکه به آن لقب
مینیاتوری ترین مهره دار جهان را داده اند. (شکل 5)
بزرگترین اسبک دریایی ...
در شرق اقیانوس آرام بزرگترین اسبک دریایی شناخته شده که حدود cm5 /35 رشد می کند یافت می شود .
گونه ی آکواریومی ...
اسبک طلایی (gold seahors ) با نام علمی H. kuda و طولی حود cm20 بهترین قابلیت نگهداری را در میان گونه های آکواریومی صخره های مرجانی را دارد . تغذیه این ماهی کمی مشگل است و غذای اصلی آنها سخت پوستان آب شور ( مانند آرتمیا ) و همین طور لارو livebearers ( مانند mollies) می باشد . این اسبک ها در آکواریوم تکثیر می شوند . دمای مناسب برای نگهداری آنها 24 تا 26 درجه ی سانتی گراد می باشد و Ph آب حدود4 /8 و شوری حدود ppt023 /1 تاppt027 /1 مناسب است .
تاليف و ترجمه :
مهندس هانيه همايونی
e-mail:homaioni@yahoo.com


منابع:
1-www. Starfish .org
www . nanoreef . htm -2
www .aquabiotic. net -3
www . saeword . org -4
www . fishbase.org -5
www . vanaqua . org -6
www. Dcsp.org -7
www. National geographic.com -8
Michael wricht & Giles sparrow . 2003 . Grange Booke -10
11-Dr. G. Cogger, Dr . N. Eschmeyer , Dr . R. Paxton & Dr. G. Zweifel .2004 .Encyclopedia of Reptiles , Amphibians & Fishes . Fog city press
۱۲-Andrew Campbell & John dawes . 2005 . Encyclopedia of underwater life . Oxford university


مخاطبین علاقه مند می توانند برای مشاهده فیلم کوتاه اسبک ماهیان ابتدا راست کلیک و سپس گزینه save as را انتخاب و کلیک نمایند.


کلمات کلیدی:
 
كوسه ماهی دم دراز
ساعت ۳:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/٦  

كوسه ماهی دم دراز

مقدمه

رده: Lamniformes
خانواده: Alopiidae
جنس: Alopias
گونه: vulpinus


طبقه بندی:
كوسه ماهی دم دراز سواحل امريكا در ابتدا توسط Bonnaterre در سال 1788 با نام Squalus vulpinis شرح داده شد و بعداً به اسم صحيحتر Alopias vulpinus توسط Bonaterre در سال 1788 تغيير كرد كه اشتقاق يافته از vulpes به معنای روباه صفت بود .
اسم های مشابه اين كوسه ماهی شامل:
Squalus vulpes Gmelin 1789, Alopias macrourus Rafinesque 1810, Galeus vulpecula Rafinesque 1810, Squalus alopecias Gronow 1854, Alopecias barrae Perez Canto 1886, Alopecias chilensis Philippi 1901, Alopecias longimana Philippi 1901, Vulpecula marina Garman 1913, Alopias caudatus Philipps 1932, and Alopas greyi Whitely 1937.

توزيع جغرافيايی:
كوسه ماهی های دم دراز اقانوسی و گونه های ساحلی در مناطق گرمسيری و آب های سرد ملايم در سرار جهان ساكن شده اند ولی‌ بيشتر در آب های ملايم رايج و معمول اند.
اين كوسه ماهی در اقيانوس اطلس از جزيره نيوفاولند تا كابا، در جنوب برزيل تا آرژانتين، از نروژ و جزيره بريتانيا تا قانا و ساحل Lvory كه شامل دريای مديترانه است وجود دارد. اگرچه در ميان سواحل بكر و دست نخورده اتلانتيك US نيز يافت می شوند.
وجود اين كوسه ماهی در جنوب انگلستان بسيار نادر است. همچنين اين كوسه ماهی در مناطق Indo-pacific ، در جنوب آفريقا، تانزانيا، سومالی، Maldives ، مجمع الجزاير Chagos ، خليج آدن، پاكستان، هند، سرلانكا، ساماترا، ژاپن، جمهوری كره،استراليا، نيوزلند و New Caledonia يافت می شوند.
اين ماهی دارای چشم تخم مرغی شكل عمودی بزرگ است همراه با يك نوك V شكل در سر، يك پوزه دراز و تعداد دندان های معدود. همچنين يك انتهای آزاد تيز در باله ی پشتی وجود دارد كه اين باله قبل از منشا باله ی لگنی واقع شده است. كوسه ماهی دم دراز به كوسه ماهيان درنده شباهت دارد با اين تفاوت كه كوسه ماهی دم دراز سر باريكتر و پوزه ی كشيده تر دارد و باله ی سينه ای تقريباً مستقيم با انتهای پهن دارد.
رنگ كوسه ماهی دم دراز:
كوسه ماهیان دم دراز اغلب قهوه ای تيره و خاكستری مايل به سفيد هسنتد ولی غالباً كاملاً سياه هستند. اين كوسه ماهيان در سطح پايينی بدنشان سفيد هستند، ولی لكه هايی نزديك به باله ی پشتی و قسمت اصلی دم دارند كه اين رنگ سفيد به سمت باله ی سينه ای و سر نيز توسعه يافته است.
ساختمان د ندان ها:
كوسه ماهیان دم دراز دندان های كوچك شمشيری شكل با لبه های صاف شده دارند.حدود 20 دندان روی هر يك از آرواره های بالايی و 21 دندان روی آرواره های پايينی وجود دارند. دندان های هر دو آرواره مشابه اند و اين دندان ها بصورت فزاينده ای مورب و با حاشيه ی بيرونی مقعر هستند.
دندان های كوچك:
دندان های پوستی ( Dermal ) اشتراك زيادی با هم دارند و خيلی كوچك هستند( 2/0*21/. mm ) اين دندان ها بصورت تيغه های افقی پهن و كوچك اند كه يك ساقه ی مناسب و بلندی دارد.

سايز، سن و رشد:
نرهای اين كوسه ماهی 5/10 فوت( cm 330) و ماده ها حدود 8/14-8/5 فوت ( m 450-260) بالغ می شوند. آنها هنگام تولد حدود 5 فوت ( cm 150) طول دارند. اين كوسه ماهيان جوان در هر سال حدود 3/0 فوت ( cm 10) در سال رشد می كنند.


اين كوسه ماهی در جوامع جزيره ای مثل جزيره Fannig و جزيره هاوايی نيز وجود دارد. در اقيانوس آرام شرقی اين كوسه ماهی در خارج از بريتانيای كلمبيا به سمت baja مركزی و جنوب يپاناما به سمت chile يافت می شوند.

محل سكونت:
كوسه ماهی دم دراز يك گونه آبزی ساكن شده در آب های ساحلی و اقيانوسی است. اين ماهی بطور طبيعی دور از ساحل مشاهده می شود اگرچه گاهی اوقات برای پيدا كردن غذا به سمت ساحل منحرف می شود.
كوسه ماهی بالغ اغلب در بخش بالايی فلات قاره ای ساكن اند در صورتی كه در نوجوانی در ساحل خليج های كوچك و نزديك آب های ساحلی دريا زندگی می كنند. اين كوسه ماهی بيشتر روی سطح آب ديده می شود ولی در آب هايی با عمق حدود 1800 فوت ( m 550) نيز ديده شده اند.گاهاً مشاهده شده است كه اين كوسه ماهی ها بيرون از آب می پرند. كوسه ماهيان دم دراز بعنوان گونه هايی با مهاجرت بالا در US مطرح شده اند.

بيولوژی (زيست شناسی):
خصوصيات بارز:
كوسه ماهيان دم دراز براحتی توسط Lobe بالايی دراز خود در باله ی دمی خود مشخص كننده هويت خود هستند. Lobe بالايی می تواند به بلندی بدن باشد و بصورت باريك و بلند و تازيانه وار ظاهر شود ، چشم اين كوسه ماهی نيز دارای سايز مناسبی است و باله ی پشتی اولی دارای انتهای تيز است و در جلو باله ی مخرجی قرار دارد.
باله ی سينه ای اين ماهی داسی شكل است و با انتهای باريك است. قسمت های بالايی باله ی سينه ای توسط يك تكه وصله سفيد كه از منطقه ی شكمی به سمت جلو توسعه يافته است مشخص شده است.
بالاترين اندازه طول اين كوسه ماهی حدود 9/24 فوت ( cm 760) و بالاترين وزن ثبت شده حدودًاً بالغ بر lbs 750 ( kg 340) گزارش شده است.
عادات غذايی:
ماهيان استخوانی حدود 97% از رژيم غذايی كوسه ماهيان دم دراز را تشكيل می دهند. آنها اغلب با ماهيان schooling (دسته ماهيان) مثل menhaden ، شاه ماهی، ماهی باريك اندام دراز منقار اقانوس اطلس، Sand Lance ، ماهی خال مخالی (استومری)، Blue Fish و Butter Fish تغذيه می كنند و غذای معمول و رايج آنهاست.
آنها همچنين از ماهيان استخانی و انواع سرپاوران تغذيه می كنند. اين كوسه ماهيان با احاطه كردن دسته های ماهيان آنها را با حركت تازيانه مانند دم هايشان حيرت زده می كنند اين عمل اغلب در گروه ها يا زوج ها مشاهده می شود.
تكثير:
كوسه ماهی دم دراز يك گونه ی تخم گذار زنده زا ست. به اين معنی كه بدون جفت ايجاد می شود. جنين ها توسط گروه كثيری از تخم ها در رحم تغذيه می كنند. تقريباً 2 تا 4 بچه در هر بارداری پرورش می يابند. سايز آنها غالباً در زمان تولد بين 5-7/3 فوت ( cm 160-114) و
Lbs 13-11 ( kg 5-6) است كه مستقيماً متناظر با سايز مادر است.
باله ی دمی در رويان درست متناسب با باله ی دمی در بزرگسالان است. آنها هر سال يكبار توليد مثل می كنند و آنها سعی در اين دارند كه در سراسر rang گونه ای خود تكثير داشته باشند.


انگل ها :
9 گونه از Copepods ها از جنس Nemesis ها انگل های كوسه ماهيان دم دراز هستند. اين انگل ها خود را به رشته های آبششی می چسبانند و می توانند باعث آسيب بافتی شوند. اين آسيب به رشته های آبششی می تواند باعث تنفس سخت در قسمت های مختلف آبشش شود.
تقاضای انسانی:
گوشت و باله های كوسه ماهی دم دراز ارزش تجاری خوبی‌ دارند. از اندام های داخلی اين ماهی برای تهيه ی چرم، روغن جگر و ويتامين استفاده می شود.
كوسه ماهی دم دراز صيد نامحدودی در قسمت هايی از سواحل تايوان،‌ برزيل، Uruguay ، USA و بقيه كشور ها دارد كه غالباً توسط longline ها و با قالب گيرهای USSR صيد می شوند. از ديگر مناطق مهم صيد اين ماهی قسمت های شمال غرب اقيانوس هند و شرق اقيانوس آرام است.
در جنوب كاليفرنيا برای صيد از تور بالاكش استفاده می شود و ذخائر آنها سريعاً رو به اتمام است. اين كوسه ماهيان اغلب توسط باله ی دمی خود به دام می افتند كه وقتی اين اتفاق رخ می دهد كوسه ماهی سراسيمه سعی می كند كه خود را از قلاب ماهيگيری برهاند كه در طی‌ اين حركت كوسه ماهی يك مقاومت پر تكاپو را متحمل می شود كه غالباً هم در رها سازی خود از تورهای ماهيگيری موفق است.
خطرهای انسانی:
كوسه ماهيان دم دراز بعنوان كوسه ماهيان بی خطر مطرح شده اند. زيرا اين گونه از كوسه ماهی بسيار ترسو بوده و نزديك شدن برای او سخت است و مشاهده شده كه اين كوسه های آرام هيچ گونه عمل پرخاشگری را انجام نمی دهند. اگرچه بايد احتياط لازم را در برخورد با آنها كرد زيرا آنها قبلاً به چند قايق حمله كرده اند.

نگهداری و حفظ منابع طبيعی:
كوسه ماهيان دم دراز بهنوان كوسه ماهيانی‌ كه مقدار آنها رو به كاهش است مطرح شده اند. اين كوسه ماهيان در سراسر جهان توسط اتحاديه ی IUCN حفاظت می شوند و در واحد های طبقه بندی جانوری بعنوان "داده های‌ دارای كمبود" تشخيص داده شده اند و اين تشخيص انقراض بر پايه ی توزيع آنها و وضعيت آنهاست.
اين گونه ها در راه بازيافت و بهبود آب های خارج از محدوده ی ساحلی كاليفرنياست.
عوارض سنگينی برای مديريت برآورد شده و الان با نام گونه ی‌ "تقريباً تهديد كننده" در اين مناطق مطرح شده اند. IUCN يك نمايندگی اتحاديه ی جهانی سياستمدار حكومتی است و جريمه ای كه برای صيد آنها در نظر گرفته می شود برای نگهداری گونه ها مصرف می شود.
كوسه ماهی دم دراز يك گونه ی جهانی و توزيع شده با تعداد كم است كه متمركز كردن آنها يك امر آسيب پذير است زيرا باعث صيد پی در پی در دوره ی زمانی كوتاه می شود كه نتيجه ی آن كمبود سريع داده هاست.
مترجم: سارا امیری
دانشجوی مهندسی شیلات دانشگاه آزاد بوشهر
amiri_sara_ir@yahoo.com

منبع:
http://www.flmnh.ufl.edu/Fish/Education/bioprofile.htm


کلمات کلیدی:
 
آشنایی با سه مرکر تکثیر و پرورش ماهی
ساعت ۱:۳٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۱  

آشنایی با سه مرکر تکثیر و پرورش ماهی


•  مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید مرجانی :
این مرکز در 45 کیلومتری شمال شرقی گرگان و در 23 کیلومتری امتداد جاده آق قلا- گنبد مابین روستای اوچ تپه و چین سبیلی واقع گردیده است. مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید مرجانی به همراه مرکز خاویاری گرگان با تولید سالانه حدود 11 میلیون قطعه از گونه های قره برون- چالباش- فیلماهی- شیب و اوزون برون و رهاسازی آنها به رودخانه های منتهی به دریای خزر نقش بسیار مهمی در جلوگیری از انقراض نسل این ماهیان بعهده دارند به طوری که استان گلستان 60% کل تولید ماهیان خاویاری و 85% تولید گونه های نادر شامل فیلماهی، شیب، چالباش و ازون برون را دارا می باشد. تأسیسات این مرکز شامل سالن های تکثیر و تخم کشی ماهیان خاویاری، نوزادگاه بچه ماهیان (ونیز) پرورش آرتمتا به عنوان تولید غذای زنده، حوضچه های پرورش لار و استخرهای پرورش بچه ماهیان و نگهداری مولدین، چاهای عمیق و دستگاه و پمپاژ می باشد.
همچنین این مرکزمجهز به آزمایشگاههای هیدروشیمی، هیدروبیولوژی که وظیفه کنترل فاکتورهای فیزیکی و شیمیایی آب استخرها، سالن انکوباسیون و سالن های نوزادگاه و متعاقبا" تعیین وضعیت غذایی استخر را از لحاظ شناسایی و بررسی بیومس موجودات زنده غذایی ( 5;اکروسکپی و میکروسکپی) به منظور تأمین نیازهای تغذیه بچه ماهیان به عهده دارد.
سالن تکثیر، تخم کشی و انکوباسیون، ماهیان خاویاری به، مساحت، 30 مترمربع با تعداد یکصد دستگاه انکوباتور یوشچینگو آستر، مجهز به سیستم آب گرم، هواده و فیلتراسیون فیزیکی می باشد.
بخش غذای زنده:
سالن تفریخ سیست آرتمیا به مساحت 200 مترمربع با گنجایش 220 زوک 120 لیتری مجهز به دو دستگاه هواساز و تعداد 52 حوضچه بتونی به مساحت 1500 متر مربع، با عمق یک متر و تعداد استخر 12 خاکی به مساحت 12 هکتار جهت پرورش دافنی
•  آزمایشگاه هیدروشیمی: اندازه گیری پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب مصرفی مرکز در ارتباط با سنجش کیفی سلامت لارو ماهی و غذای زنده
•  آزمایشگاه هیدروبیولوژی: تعیین میزان باروری استخرهای خاکی بواسطه سنجش زی توده جانوری و بنتوز در طول دوره پرورش
•  آزمایشگاه کشت فیتوپلانکتون( فایکولب): خالص سازی و کشت و پرورش فیتوپلانکتون های مناسب جهت تغذیه دافنی
•  آزمایشگاه کنترل بهداشت: جهت حفظ سلامت مولدین، تخم، لارو، بچه ماهیان نورس و بچه ماهیان انگشت قد از طریق پیشگیری، درمان و کنترل موازین بهداشتی استخرهای پرورش ماهیان نورس
تعداد 23 استخر خاکی 5/2-5/1 هکتاری به مساحت 48 هکتار جهت پرورش بچه ماهیان نورس اختصاص یافته است از استخرهای مذکور عمدتا" در دو مرحله و در یک دوره فعالیت مرکز جهت پرروش استفاده می گردد.
 

•  مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری گرگان ( سدوشمگیر) :
این مرکز در 75 کیلومتری استان گلستان در 4 کیلومتری ساحل سمت راست سد وشمگیر با مساحت 144 هکتار قرار دارد.
مرکز خاویاری گرگان نیز با هدف تولید، پرورش و رها سازی بچه ماهیان خاویاری به دریا گامی مهم در جهت حفظ و بازسازی ذخائر دریا بر می دارد.
این مرکز شامل بخشهای تکثیر- پرورش ماهیان نورس- پرورش- غذای زنده- آزمایشگاه هیدروبیولوژی- هیدروشیمی و کنترل بهداشتی است که ذیلا" بتفصیل بیان می شود.
•  بخش تکثیر : این بخش فعالیت خود را از اوایل اسفند ماه آغاز و ضمن عملیات تکثیر مبادرت به استحصال تخمک و سپس با عمل لقاح و طی فرآیند تکامل جنینی دردستگاههای انکوباتور لارو مورد نیاز را تأمین می نماید وبا شروع فصل گرما دراواسط اردیبهشت ماه (دمای c 23 8 -22) فعالیت خود را متوقف می نماید.
•  پرورش ماهیان نورس(ونیرو) : لاروهای تخم گشائی شده ضمن استقرار درظروف فایبرگلاس (ونیرو) وطی مرحله تکمیلی تکامل جنینی و تغذیه فعال از غذای زنده (ناپلئوس آرتمیا و دافنی) تبدیل به بچه ماهی نورس می شود و پس از طی این مرحله بچه ماهیان نورس سالم و با وزن مناسب به استخرهای خاکی مرکز انتقال داده می شود.
•  بخش پرورش : این بخش با دارا بودن 72 قطعه استخر خاکی 2 هکتاری (مساحت کل 144 هکتار) جایگاه خاصی در مرکز دارد بچه ماهیان نورس انتقال داده شده به استخرهای خاکی در طی مدت معینی بسته به شرایط غذایی و درجه حرارت معمولا" 40-20 روز پرورش داده می شوند و پس از رسیدن به وزن 5-3 گرم با نظارت بخش تحقیقات به رودخانه گرگانرود رها سازی می شوند.
•  بخش غذای زنده : این بخش کار تأمین و تولید غذای مورد نیاز بچه ماهیان خاویاری در مراحل اولیه زندگی (ونیرو) و استخرهای خاکی را برعهده دارد. تعداد 8 قطعه استخر به مساحت کل 10 هکتار درمرکز جهت پرورش غذای زنده وجود دارد که جوابگوی نیاز نمی باشد بنابراین درحال حاضر این مرکز به دلیل وسعت زیاد و مصرف بالا بخش اعظمی از غذای زنده مورد نیاز خود را از آبگیرهای بیرون از مرکز تأمین می کند.
•  بخش آزمایشگاه : نظارت و ارزیابی فعالیتهای زیستی بچه ماهیان خاویاری و محیط زیست آنها در قسمت آزمایشگاه صورت می گیرد. بمنظور ارتقاء سطح کیفی فعالیتها، این بخش به سه زیر بخش هیدروبیولوژی، هیدروشیمی و کنترل بهداشت تقسیم می شود.
•  هیدروبیولوژی : اندازه گیری و ثبت دقیق میزان غذای زنده موجود در استخرهای پرورش ماهی موجب می شود تا مدیریت استخرها به نحوه مطلوبتری انجام شود. نمونه برداری های منظم روزانه از زئوپلاکتونها و بنتوز در استخرها و محاسبه آن در آزمایشگاه میزان غذای زنده مورد نیاز بچه ماهیان خاویاری را مشخص می کند و نتایج حاصله جهت بهره برداری به بخش پرورش گزارش می شود.
•  هیدروشیمی : آگاهی از وضعیت شیمی آب نیز یکی از راههای مدیریت صحیح استخرها می باشد و گاهی بسته به شرایط جنبه حیاتی پیدا می کند. لذا فاکتورهای شیمی آب بطور منظم با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر، اکسی متر و PH متر اندازه گیری و به بخش های تکثیر، پرورش و غذای زنده گزارش می شود.
•  کنترل بهداشتی : کلیه فعالیتهای مربوط به حفظ سلامت و در صورت بروز بیماریها، درمان و بهبود شرایط زیستی با نظارت این زیر بخش صورت می گیرد. بطور کلی محدودیتهای موجود در این مرکز بدلیل کمبود نیروی متخصص گاهی موجب نقصان مدیریت تخصصی بخشهای مذکور می گردد. بخش اعظمی از نوسانات موجود در میزان تولید در سالهای فعالیت این مرکز نتیجه غیرفعال بودن زیر بخش کنترل بهداشتی و هیدروشیمی می باشد.


•  کارگاه تکثیر و پرورش ماهیان استخوانی بندرترکمن ( کلمه سیجوال)  :
احداث مرکز تکثیر و پرورش ماهیان استخوانی بندرترکمن نیز تحقق عینی یکی از راهکارهای علمی حفظ ذخائر گونه های در حال انقراض ماهیان دریای خزر می باشد.
موقعیت جغرافیای مرکز کلمه سیجوال
این مرکز در شمال شرقی سیجوال واقع در 5 کیلومتری شرق بندرترکمن جاده گرگان بامساحت مفید 70 هکتار اقدام نموده که منبع تأمین آب آن سرشاخه های کوستانی و نوع فعالیت آن تولید ماهیان استخوانی می باشد تأسیسات مرکز کلم 7; سیجوال به شرح ذیل می باشد:
استخرهای پرورش: دارای 37 واحد استخر و مساحت 70 هکتار استخر و یک آب بندان 30 هکتاری که وسعت هر کدام از استخرها از 6/0 هکتار تا 5/2 هکتار می باشد.
آزمایشگاه: این مرکز دارای یک اتاق مخصوص آزمایشگاه با امکانات محدود آزمایشگاهی می باشد.
استخر دافنی: دارای یک استخر6/0 هکتاری مخصوص پرورش و تکثیر دافنی می باشد.
اهداف تأسیس: حفظ و افزایش ذخایر دریای خزر به جهت تقویت تخم ریزی طبیعی ماهیان مهاجر استخوانی
اهمیت و نقش ماهیان استخوانی به ویژه ماهی کلمه در اکوسیستم آبی و تأمین ذخائر دریای خزر

معرفی مرکز تكثير و پرورش ماهيان خاوياري شهيد مرجاني


مقدمه  :
درياي خزر با مساحت حدود 378400 كيلو متر مربع به همراه رودخانه هاي منتهي به آن زيستگاه 6 گونه از 27 گونه ماهيان خاوياري موجود در دنيا مي باشد. بيش از 90 درصد خاويار موجود درجهان از طريق اين دريا تأمين مي گردند. در سال هاي اخير بواسطه ايجاد سد بر روي رودخانه هاي مهم حوضه درياي خزر وتخريب محل هاي تخم ريزي طبيعي آنها ، گونه هائي از ماهيان خاوياري در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند. لذا اهميت فعاليت مستمر مراكز تكثير و بازسازي ذخائر جهت حفظ و احياء نسل اين گونه ها بيش از پيش نمايان مي شود .

معرفي مركز  :
مركز تكثير و پرورش ماهيان خاوياري شهيد مرجاني در45 كيلومتري شمال شرقي گرگان و در23 كيلومتري امتداد جاده آق قلا ـ گنبد به مساحت 250 هكتار مابين روستاي اوچ تپه وچين سبيلي واقع گرديده است احداث اين مركز توسط جهاد سازندگي اسبق درسال 1367به اتمام رسيد. هدف از احداث اين مركز، تكثير و پرورش كپور ماهيان بوده است ولي درسال 1368 بدليل كاهش روند صيد ماهيان خاوياري واهميت بازسازي ذخائر اين ماهيان با تغيير كاربري استخرها و تأمين تجهيزات لازم، جهت تكثير و پرورش پنج گونه از اين ماهيان با ارزش به نامهاي :

1ـ فيلماهي Huso huso

2ـ قره برون Acipenser persicus

3ـ‌چالباش Acipenser guldenstadti

4‌ـ‌ شيپ Acipenser nudiventris

5 ـ ازون برون Acipenser stellatus
 
اختصاص يافت. منبع تأمين آب اين مركز از رودخانه هاي زرين گل و فاضل آباد، بعلاوه چهار حلقه چاه عميق است، همچنين داراي سه آببندان ذخيره آب به مساحت 120 هكتار مي باشد. شايان ذكر است كه اين مجموعه مجهز به سيستم برگشت آب نيز مي باشد.

بخشهای تخصصی مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید مرجانی


1 ـ بخش تكثير ماهيان خاوياري :
تهيه و تأمين مولدين رسيده از صيد گاههاي اطراف رودخانه گرگانرود و همچنين تكثير وتوليد لارو از وظايف اين بخش مي باشد. امكانات وتوانايي هاي اين بخش شامل :

1ـ1ـ چهار استخر گرد بتني (كورانسكي ) به مساحت 560 متر مربع و چهار استخر مربع بتني به مساحت 190 متر مربع و پنج استخر مستطيل به مساحت 2/1 هكتار.

1ـ2ـ سالن ويژه تخم كشي و لقاح مصنوعي : تخمهاي ماهيان مولد خاوياري پس از استحصال وتوزين با اسپرم ماهيان مولد نر لقاح داده مي شوند.

1ـ3ـ سالن انكوباسيون تخم ماهيان خاوياري به مساحت 300 متر مربع با تعداد يكصد دستگاه انكوباتور يوشچينكو و چهار دستگاه انكوباتور آستر، مجهز به سيستم آب گرم. تخمهاي لقاح يافته درانكوباتورها، پس از سپري نمودن مراحل تكوين جنيني، تخم گشائي وتبديل به لارو مي گردند.

1ـ4 ـ سالن هاي پرورش لارو و بچه ماهيان نورس به مساحت 5/2647 متر مربع و با ظرفيت 450 حوضچه فايبر گلاس پرورش لارو (ونيرو) ‌مي باشد. لارو هاي توليدي در سالن انكوباسيون بدقت بيومتري شده و با تعداد مشخص بداخل حوضچه هاي مجهز به سيستم هواده انتقال مي يابند. لاروها از غذاي زنده تغذيه مي شوند و پس از رسيدن به وزن 70 تا 100 ميلي گرم آمادگي لازم را جهت معرفي به استخر هاي خاكي كسب مي نمايند.

2 ـ بخش پرورش  :
2 ـ1ـ پرورش بچه ماهيان نورس در استخر هاي خاكي
تعداد 23 استخر خاكي 5/2 ـ 5/1 هكتاري به مساحت 48 هكتار جهت پرورش بچه ماهيان نورس اختصاص يافته است. از استخر هاي مذكور دريك دوره فعاليت كشت وپرورش بچه ماهي عمدتاً دو مرحله جهت پرورش استفاده مي گردد.

2ـ2ـ پرورش تمام دوره اي ماهيان خاوياري تحت عنوان طرح پايلوت تهيه مولدين پرورشي و توليد10 تن خاويار درسال. پرورش مصنوعي ماهيان خاوياري در اين مركز از سال 1375 آغاز شد كه ماحصل اين تلاش توليد نسل هاي متعددي از فيلماهيان پرورشي در اوزان مختلف مي باشد.

3 ـ بخش غذاي زنده :
3ـ 1ـ سالن تفريح سيست آرتميا به مساحت 200 متر مربع با گنجايش 170 زوك 120 ليتري و 14زوك 450 ليتري مجهز به دودستگاه هواساز( Air biower ) خشك RB40 پارس با قدرت 3 اتمسفر فشار.

3ـ‌ 2ـ تعداد 52 حوضچه بتني به مساحت 1500 متر مربع با عمق يك متر وتعداد 12 استخر خاكي به مساحت 12 هكتار جهت پرورش دافني.

4ـ آزماشگاه  :
4ـ 1ـ آزمايشگاه هيدروشيمي، اندازه گيري پارامتر هاي فيزيك وشيمي آب مصرفي مركز در ارتباط با سنجش كيفي سلامت لارو ماهي وغذاي زنده را بر عهده دارد.

4ـ2ـ آزمايشگاه هيدروبيولوژي، تعيين ميزان باروري استخر هاي خاكي بواسطه سنجش زي توده جانوري و بنتوز درطول دورة پرورش را بر عهده دارد .

4ـ3ـ آزمايشگاه كشت جلبك، خالص سازي وكشت وپرورش فيتوپلانكتون هاي مناسب جهت تغذيه دافني را انجام مي دهد.
4ـ4ـ آزمايشگاه كنترل بهداشت، حفظ سلامت مولدين، تخم،لارو، بچه ماهيان نورس وبچه ماهيان انگشت قد از طريق پيشگيري درمان وكنترل موازن بهداشتي صورت مي گيرد.

اهداف و فعالیتهای مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید مرجانی


فعاليت مركز :
هدف اصلي اين مجموعه، تكثير مصنوعي مولدين پنج گونه از ماهيان خاوياري درياي خزر و پرورش بچه ماهيان آنها تا مرحله انگشت قد (‌5 ـ 3 گرمي) بمنظور حفظ و بازسازي ذخائر مي باشد. فعاليت هاي جنبي اين مركز شامل موارد ذيل است :

الف ـ‌ تأمين لارو مورد نياز مركز خاوياري گرگان.

ب ـ افزايش وزن بچه ماهيان گونه هاي نادر (فيلماهي و شيپ) تا وزن 50 ـ 20 گرم به منظور رها سازي بچه ماهيان بزرگترو مقاومتر در برابر شرايط نامطلوب رودخانه هاي حاشيه جنوب شرقي درياي خزر.

ج ـ پرورش بچه فيلماهي تحت عنوان طرح پايلوت ده تني توليد خاويار و تهيه مولدين پرورشي.

د ـ همكاري با مراكز دانشگاهي وتحقيقات شيلاتي.

و ـ احداث و راه اندازي مراكز تكثير و پرورش آبزيان در سطح استان گلستان (مركز خاوياري سد گرگان، مركز تكثير كلمه، مركز ميگو گميشان).

ی ـ همكاري درتكثير وپرورش ماهيان استخواني (ماهي سفيد وكلمه).

معرفی کارشناسان مرکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری شهید مرجانی


1ـ  مهدي خاركن قمصري : كارشناس علوم جانوري فارغ التحصيل از دانشگاه تبريز كه از سال 1368 الي 1369 مسئول واحد آبزيان جهاد سازندگي گنبد و از سال 1370 الي 1383 مسئول كنترل بهداشت مسئول غذاي زنده ـ كارشناس مسئول تغذيه ـ مسئول آزمايشگاه شيمي وبيولوژي مركز خاوياري شهيد مرجاني فعاليت داشته است. پروژه هاي كه ايشان همكاري داشته اند شامل :
الف ـ  امكان توليد بچه ماهي چالباش در استخر هاي خاكي در فصل پاييز
 ب ـ توليد انبوه غذاي زنده ( دافني ) در فصل پاييز در استخر خاكي
 مي باشد.  تلفن : 5528224 ـ 0171 و 9ـ‌ 3447 ـ 0173546

2ـ  نور محمد مخدومي : فارغ التحصيل كارشناسي علوم جانوري از دانشگاه فردوسي مشهد و كارشناسي ارشد بيوموژي ماهيان دريا از دانشگاه تربيت مدرس كه از سال 1368 به عنوان كارشناس ارشد آزمايشگاه آبزيان مشغول به فعاليت است. در طي اين سال ها در پروژه هاي تحقيقاتي به عنوان مسئول و به عنوان همكار فعاليت داشته است.
1ـ بررسي منابع آرتميا در منطقه گنبد (مجري)
2ـ پرورش ماهي آزاد درياي خزر در قفس درخليج گرگان (مجري)
3ـ پرورش آرتمياي نژاد درياچه اينچه با تغذيه از جلبك سبز و سبزـ آبي (مجري)
4ـ تكثير مصنوعي فيلماهي با صيد مولدين از دريا (همكار)
5ـ تكثير مصنوعي تاس ماهي چالباش در فصل پاييز (همكار)
6ـ دو رگه گيري فيلماهي و چالباش و پرورش نسل حاصل در محيط كنترل شده (همكار)
7ـ تهيه كشت خالص گونه هاي با اهميت جلبك استان گلستان (همكار)
8ـ بررسي هيدرولوژي و هيدروبيولوژي خليج گرگان (همكار)
9ـ بررسي آلودگي انگل هاي تك ياخته اي لارو قره برون در مركز شهيد مرجاني (مشاور)
10ـ بررسي وضعيت توليد مثلي تاسماهي قره برون در سواحل جنوب شرقي درياي خزر (مشاور)

در حال حاضر كارشناس مسئول كنترل بهداشتي مركز خاوياري شهيد مرجاني مي باشد.
تلفن : 3350107 ـ 0171 و 9ـ‌ 3447 ـ 0173546

3ـ  حالت قلي قزل : فارغ التحصيل كارشناسي شيلات و محيط زيست از دانشگاه علوم كشاورزي گرگان و كارشناسي ارشد از دانشگده دامپزشكي دانشگاه تهران كه از سال 1368 مشغول به كار است. وي در پروژه هاي تحقيقاتي مختلف به عنوان مسئول و همكار فعاليت داشته ودرحال حاضر كارشناس مسئول پرورش مركز خاوياري شهيد مرجاني مي باشد.
ـ بررسي تكثير مصنوعي كپور ماهيان با تزريق هورمونهاي سنتيك PMSG, LRH همراه ضد دوپامين
ـ بررسي اثر هورمونهاي سنتيك بر روي تكثير مصنوعي ماهي اوزون برون.
ـ دورگه گيري بين فيلماهي وچالباش وپرورش نسل حاصل در شرايط كنترل شده.
ـ دورگه گيري بين فيلماهي وشيپ وپرورش نسل حاصل در شرايط كنترل شده .
ـ پرورش ومولد سازي ماهي كفال سفالوس.
ـ‌ تكثير مصنوعي ماهي كفال سفالوس.
تلفن :66 ـ 0171 و 9ـ‌ 3447 ـ 0173546

4ـ  محمد رضا ناظري :
 داراي مدرك ليسانس از دانشگاه علوم كشاورزي ومنابع طبيعي گرگان و فوق ليسانس از دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال. در سال هاي 1372 ـ 1374 در بخش تحقيقات دريايي سازمان حفاظت محيط زيست مشغول بكار بوده و از سال 1375 تاكنون در مركز تكثير و پرورش ماهيان خاوياري شهيد مرجاني فعاليت مي كنند. پروژه هايي كه بعنوان مجري و مشاور همكار ي داشته بشرح ذيل مي باشد :
ـ اكولوژي منطقه جزر ومدي جزيره هرمز با تأكيد بر شكم پايان ودوكفه اي ها (مجري)
ـ بررسي وضعيت جذب كيسه زرده در لارو ماهي قره برون (مجري)
ـ طرح پايش كمي وكيفي ماهيان خاوياري رها سازي شده شهيدمرجاني وسد وشمگير (همكار)
ـ اثر مقادير مختلف پروتئين وچربي غذا بر رشد ،بازماندگي وبقاي بچه تاس ماهي ايران (همكار)
ـ پروژه نقش زئوليت بر روي فاكتور شيميايي آب در ماهيان خاوياري (همكار)
ـ بررسي اثر پديدهاي نوري در رشد وبازماندگي لارو فيل ماهي در ونيرو (مشاور)
ـ بررسي تكثير وپرورش ماهيان خاوياري از مرحله صيد تا رها سازي به رودخانه (مشاور)
تلفن : 9ـ‌ 3447 ـ 0173546

5ـ سيد علي طاهري: فارغ التحصيل كارشناسي شيلات ومحيط زيست از دانشگاه كشاورزي گرگان (درسال 71) و كارشناسي ارشد شيلات از دانشگاه آزاد واحد تهران شمال.از سال 73 به عنوان كارشناس تكثير و از سال 78 به سمت كارشناس مسئول تكثير در مركز خاوياري شهيد مرجاني مشغول به خدمت مي باشد. پروژه هايي كه بعنوان مجري و همكار فعاليت داشته اند، بشرح ذيل مي باشد :
ـ مقايسه انكوباتور استر با يوشچينكو در انكوباسيون تخم ماهيان خاوياري (مجري)
ـ هيبريد فيل وقره برون (همكار)
ـ جراحي مولدين ماهي خاوياري به روش ميكروسزارين (همكار)
 
6ـ فريدون كاسبي :  داراي مدرك كارشناسي شيلات و محيط زيست از دانشگاه تهران دانشكده منابع طبيعي در سال 70 فارغ التحصيل. در مورخه 1375 در مجتمع شهيد مرجاني به عنوان كارشناس بخش تكثير مشغول بكار مي باشد.

7- عليرضا يزداني : عليرضا يزداني فارغ التحصيل سال 1374 از دانشكده كشاورزي ساري واز سال 1376 دربخش پرورش مركز مشغول بكار مي باشم.

8ـ عبدالمجيد قدسي : عبدالمجيد قدسي فارغ التحصيل رشته شيلات ومحيط زيست از دانشگاه كشاورزي گرگان، و از سال 1369 در مركز خاوياري شهيد مرجاني مشغول فعاليت مي باشد. مهمترين پروژه هايي كه همكاري داشته اند، بشرح ذيل مي باشد.
ـ مقايسه رشد و نمو لارو ماهيان خاوياري با دافني ،آرتميا ، دافني وآرتميا ،زرده تخم مرغ (همكار)
ـ بررسي امكان رشد و نمو لارو ماهيان خاوياري با آرتميا ي فريز شده (همكار)
بررسي امكان رشد و نمو دافني از نظر درجه حرارت و طول مدت شبانه روز (همكار)
ـ بررسي امكان رشد ونمو لارو ماهيان خاوياري قبل از تغذيه فعال ومعرفي آنان به استخر (همكار)
افزايش وزني بچه فيل ماهي با استفاده از محتويات معده ونوع غذاي خورده شده (همكار)

9ـ  رمضان شهرياري : فارغ التحصيل كارشناسي رشته شيلات و محيط زيست از دانشگاه منابع طبيعي وعلوم كشاورزي گرگان. از سال 76 به عنوان كارشناس ونيرو در بخش تكثير مركز خاوياري شهيد مرجاني مشغول انجام وظيفه مي باشد.
تلفن :  2253403 ـ 0171

 


کلمات کلیدی:
 
 
 
 
به وبلاگ گلچين سايت هاي شيلاتي خوش اومديد – سيد هادي علوي onLoad and onUnload Example

----رود و خروج